De Gazastrook
(laatste update 2-6-2008)
De Gazastrook is een gebied van 363 km², begrensd door
Egypte, de Middellandse Zee en de Israëlische
wapenstilstandsgrens van 1949. De
belangrijkste steden zijn Gaza, Rafah, Abasãn,
Khãn Yünus en Dayr al Balah. De
kustlijn bedraagt circa 40 km, de grens met Egypte circa 11 km en de
grens met
Israël circa 51 km.
De huidige bevolking van bijna 1,5
miljoen inwoners is vrijwel geheel Arabisch. De meesten hangen de
soenitische islam aan; een kleine minderheid is christen.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
_____________________________________________
De
Gazastrook tot
1948
De hoofdstad
Gaza wordt al vermeld in oude Egyptische
bronnen, en was van oudsher een belangrijke handelsstad op de smalle
landroute
tussen Afrika en Europa en Azië. Het maakte in de oudheid deel
uit het van het
Egyptische rijk tot het door de Filistijnen werd veroverd en later door
het
koninkrijk Israël, gevolgd door diverse grote rijken die het
gebied in de loop
der eeuwen overheerst hebben. In 634 na Christus veroverden de
islamitische Arabieren
het gebied op de Byzantijnen. Tijdens de kruistochten kwam het weer
tijdelijk
in christelijke handen, en vanaf 1517 maakte het deel uit van het
Ottomaanse
Rijk totdat de Britten het in november 1917 innamen.
Het kwam
daarop in 1921 bij het Britse mandaatgebied
Palestina, en zou in het VN delingsplan van november 1947 deel uit gaan
maken
van de Arabisch-Palestijnse staat. Dit plan werd echter afgewezen door
de
Arabieren, en toen Israël op 14 mei 1948 de onafhankelijkheid
uitriep, vielen
een dag later Egyptische troepen aan via de Gazastrook. In de daarop
volgende oorlog werden de Egyptenaren teruggedrongen en namen
de Israëli's de stad Gaza in. Bij het tekenen van de
wapenstilstand tussen Israël
en Egypte in 1949 werd de controle van Gaza Stad weer aan Egypte
overgedragen
en waren er circa
180.000 Palestijnse
vluchtelingen
uit Israël neergestreken.
Deze vluchtelingen werden
aanvankelijk opgevangen in
vluchtelingenkampen van de UNRWA, een VN organisatie die speciaal voor
de
Arabisch-Palestijnse vluchtelingen werd opgericht. De tentenkampen
werden later
door 8 woonwijken vervangen, waar nu bijna een half miljoen mensen
wonen en die
nog steeds als vluchtelingenkampen worden aangemerkt. UNRWA voorziet
hen al 60
jaar van onderwijs, gezondheidszorg en andere faciliteiten, en zonodig
voedselhulp. Van de bijna anderhalf miljoen bewoners van de Gazastrook
worden
er ruim 960.000 als vluchteling aangemerkt.
De
Gazastrook onder
Egyptisch en Israëlisch bestuur
De Arabische Liga had op 22 september
1948 een Palestijnse
regering in Gaza ingesteld, die echter vrijwel niets te vertellen had
en buiten
de Arabische wereld niet werd erkend, en ook niet door
Trans-Jordanië, dat op
de Westoever een eigen Palestijnse marionettenregering installeerde.
Egypte bezette
de Gazastrook tot 1967 en vormde via een militaire gouverneur het
feitelijke
bestuur. De Palestijnse regering werd later naar Caïro
verplaatst en in 1959
door Egypte per decreet opgeheven.
Israël bezette de Gazastrook
en de Sinaï tijdens de
Suezcrisis van 1956, maar trok zich na 4 maanden terug onder vooral
Amerikaanse
druk. Er werden toen VN-troepen in de Sinaï gelegerd en aan de
door Egypte
opgezette Palestijnse aanvallen vanuit de Gazastrook op Israël
was een einde
gekomen. Tijdens de Zesdaagse
Oorlog
van juni 1967 nam Israël beide gebieden weer in, nadat Egypte
de VN-troepen
naar huis had gestuurd en de haven van Eilat geblokkeerd. In de
vredesbesprekingen
met Egypte eind jaren '70 bleek deze de Gazastrook niet terug te willen
hebben,
en werd overeengekomen dat de Palestijnen in plaats daarvan verregaande
autonomie zouden krijgen. Onderhandelingen daarover liepen echter al
snel vast.
Israël voerde een militair
bestuur over de Palestijnse
gebieden en trad - vooral in de beginjaren van de bezetting -
hard op
tegen het
Palestijnse verzet, dat ook aanslagen binnen Israël pleegde.
Er werden
militaire bases ingericht en huizenrijen gesloopt om bredere straten te
creëren
zodat er beter gepatrouilleerd kon worden. Ariel Sharon was de
militaire
commandant voor zuid-Israël inclusief Gaza.
Ook werden begin jaren '70 de eerste
Joodse nederzettingen
in de strook gesticht.
Daarentegen probeerde Israël
de levensomstandigheden van de
Palestijnen te verbeteren. De bevolkingsgroei en de vluchtelingenkampen
behoorden tot de grootste problemen in de Gazastrook. Pogingen om
geboortebeperkingsklinieken en nieuwe woonwijken voor de vluchtelingen
op te
richten stuitten echter op verzet van het Palestijnse leiderschap en de
Verenigde Naties. Er werden onder Israëlisch bestuur
ziekenhuizen en scholen
opgericht en electriciteit en andere voorzieningen aangelegd.
Nu de Gazanen niet meer in Egypte
konden studeren, werd in
Gaza in 1978 ook een eigen (islamitische) universiteit opgericht, die
voortkwam
uit het islamitische college. Deze kwam echter steeds meer in
extremistische
handen en werd één van de machtsbases van Hamas.
De economie van de bezette gebieden
werd na 1967 grotendeels
geïntegreerd in de Israëlische economie, en
tienduizenden Palestijnen (begin
jaren '90 bijna 40% van de beroepsbevolking) uit de Gazastrook vonden
werk in
Israël en honderden in de Joodse nederzettingen.
De Joodse
nederzettingen in de Gazastrook
Israël stichtte vanaf de
jaren '70 in totaal 21
nederzettingen in de Gazastrook, waar zich ruim 8.000 Joodse kolonisten
vestigden, die (inclusief door het leger gecontroleerde toegangswegen
en militaire
bases) 20-30% van de oppervlakte van de Gazastrook in beslag namen.
In 2004 besloot de
Israëlische premier Ariel Sharon, de
nederzettingen en militaire bases te ontruimen en het leger uit de
Gazastrook
terug te trekken, in het kader van het zogenaamde disengagement plan.
Een ruime
meerderheid van de Israëlische bevolking steunde deze
terugtrekking, maar de
rechtse partijen in zijn regering - inclusief Sharons eigen Likoed
partij -
verzette zich ertegen. Sharon zette door en liet in augustus 2005 alle
nederzettingen ontruimen, waarna Israël in september de
controle over de
Gazastrook overdroeg aan de Palestijnse Autoriteit.
Oprichting
Hamas
Vanuit de oorspronkelijk Egyptische
Moslim Broederschap richtte
Sheik Achmed Yassin
in Gaza
in de jaren '70 diverse religieuze en maatschappelijke islamitische
organisaties op, waaronder onderwijs- en liefdadigheidsinstellingen.
Israël
steunde deze organisaties als tegenwicht tegen de seculiere
nationalistische
PLO van Arafat, maar Yassin gebruikte ze in 1987/1988 voor de
oprichting van
Hamas,
dat zich aansloot bij de Palestijnse opstand van de eerste intifadah.
Hamas zette zich af tegen zowel collaboratie met Israël als
tegen de corrupte Fatah/PLO,
dat zich tot leider van de intifada had gemaakt en tegelijkertijd op
een
compromis met Israël leek af te koersen. Hamas stelde in 1988
een uitgesproken
antisemitisch handvest op, dat opriep tot een jihad, de islam tot
leidraad in
de Palestijnse strijd verklaarde en elk compromis en onderhandelingen
met
Israël uitsloot. Veel energie ging in de eerste jaren zitten
in de opbouw van
de organisatie en het wedijveren met de PLO om het Palestijnse
leiderschap. Behalve
vermoede collaborateurs viel Hamas ook drankwinkels aan, en pleegde in
1989 6
aanslagen op Israëli's. Hamas werd door Israël
verboden nadat het 2 Israëlische
soldaten had ontvoerd en vermoord.
Tijdens de Golfoorlog steunde Hamas
Saddam Hoessein niet,
wat hen goodwill en geld van de Golfstaten opleverde, die zich van de
PLO
afkeerden. Hamas wees echter ook het Oslo vredesproces af, en trachtte
dit te
ondermijnen met aanslagen tegen Israël. In 1994 pleegde ze de
eerste
zelfmoordaanslag.
Palestijns
bestuur in
de Gazastrook
In mei 1994 werd in het kader van de
Oslo Akkoorden
tweederde van de Gazastrook onder de civiele jurisdictie van de
Palestijnse Autoriteit
geplaatst, terwijl de nederzettingen, militaire posities en grenzen
onder
Israëlische controle bleven. Arafat en andere PLO kopstukken
werden feestelijk
in Gaza Stad ontvangen door de Palestijnse bevolking. Zij vestigden
hier in
eerste instantie de PA, totdat ook delen van de Westoever werden
overgedragen en
het hoofdkwartier van de PA naar Ramallah verhuisde.
De Palestijnse
Autoriteit onder Arafat en de PLO leed zwaar
onder corruptie, vriendjespolitiek en inefficiëntie, waardoor
de als efficiënt
en rechtlijnig geziene Hamas aan populariteit won. Ook de sociale
instellingen
die Hamas leidde en haar onbuigzaamheid en compromisloosheid tegenover
Israël
droegen bij aan haar populariteit. Arafat heerste als een despoot, liet
tegenstanders opsluiten zonder proces, en beheerde de
financiën van de PA als
zijn eigen portemonnee. Het geld gebruikte hij veelal om loyaliteit en
populariteit te kopen, en hij maakte maandelijks een
miljoen Euro over aan zijn
vrouw in Parijs. Op de 'loonlijst' van de Palestijnse
Autoriteit stonden veel meer mensen dan
er in werkelijkheid werkten, waaronder mensen die waren
geëmigreerd of
overleden. Miljarden aan internationale hulp zijn op die manier
verdwenen. De
PA kende een wirwar aan veiligheids- en politiediensten, die
grotendeels onder
directe controle van Arafat stonden. Zijn directe ondergeschikten en
vertrouwelingen waren verantwoordelijk voor aanslagen op
Israëli's en
liquidaties van Palestijnen, alsmede voor corruptie zoals
steekpenningen voor
het importeren en exporteren van goederen naar de Gazastrook en het
bevoordelen
van bedrijven in de bouwindustrie waar zij zelf de hand in hadden.
Arafat zelf
stak hen ook honderdduizenden Dollars toe.
Vanaf de Tweede Intifada voerde
Israël geregeld militaire
akties uit in de Gazastrook, vaak met gerichte beschietingen op
terroristische
doelen vanuit de lucht en soms door invallen met grondtroepen in steden
en
vluchtelingenkampen. Aanleiding hiervoor waren meestal terroristische
aanslagen
door Hamas of Islamitische Jihad, en later de raketbeschietingen vanuit
de
Gazastrook op Israël (met name Sderot), en de ontvoering van
een Israëlische
soldaat in 2006.
In 1994 werden - temidden van de
eerste golf
zelfmoordaanslagen door Hamas en andere terreurgroepen op doelen in
Israël
(1994-1996) - een hek om de Gazastrook geplaatst en strenge
grenscontroles
ingevoerd. De meeste Gazanen verloren hierdoor hun werk in
Israël.
Daarna werden de grensovergangen weer
versoepeld, en eind
jaren '90 werden enkele verbindingsroutes tussen de Gazastrook en de
Westoever
over Israëlisch grondgebied
overeengekomen. Hier kwam weinig van terecht vanwege het
toenemende
geweld vanaf de tweede intifada in 2000, waarbij Israël de
grenzen weer
veelvuldig gesloten hield. De verkiezingsoverwinning van Hamas in 2006
leidde
tot nieuwe verscherping van de grenscontroles.
Grensbewaking
en
smokkel
Kort na de Israëlische
terugtrekking in 2005 werd de grens
tussen de Gazastrook en Egypte, de zogenaamde Philadelphi Road,
overgedragen
aan de Palestijnse Autoriteit. Onder Amerikaanse bemiddeling werd een
ingewikkelde overeenkomst gesloten voor de grenscontrole tussen Gaza en
Egypte.
Goederenvervoer moest via de Israëlische Kerem Shalom
grensovergang en Europese
waarnemers moesten toezien op het personenverkeer tussen Gaza en Egypte
om
wapensmokkel te voorkomen. Na de Hamas overname van de Gazastrook in
juni 2007
vertrokken de EU waarnemers vanwege bedreigingen. Egypte liet
mondjesmaat
Palestijnen in en uit en volgens Israël smokkelde Hamas
honderden miljoenen aan
cash geld de Gazastrook binnen. Daarnaast wordt er via een uitgebreid
tunnelstelsel van alles via Egypte Gaza binnengesmokkeld, van
sigaretten en
geneesmiddelen tot munitie, geweren en volgens sommigen zelfs raketten
en
anti-tankwapens. Sinds de Hamas machtsovername heeft zij een steeds
groter deel
van de tunnels in haar bezit, en is de smokkel in drugs afgenomen.
De Gazastrook
onder
Hamas
Na ontmanteling van alle Joodse
nederzettingen in de
Gazastrook en terugtrekking van het Israëlische leger, kwam op
12 september
2005 de controle over het grondgebied (exclusief kustwateren en
luchtruim) geheel
in handen van de Palestijnse Autoriteit. In januari 2006 werden de
Palestijnse
parlementsverkiezingen echter gewonnen door Hamas, dat voor het eerst
mocht meedoen
ondanks dat dit in strijd was met de Oslo Akkoorden die de PA hadden
gecreëerd.
De PA was in het leven geroepen om met Israël over vrede te
onderhandelen, en
de Oslo Akkoorden bepaalden expliciet dat terroristische en racistische
partijen waren uitgesloten van deelname. De Hamas regering werd dan ook
geconfronteerd met een internationale boycot en met een machtsstrijd
met
president Abbas en zijn Fatah partij. Na een jaar onderling touwtrekken
en
gevechten werd er kortstondig een Palestijnse
eenheidsregering
gevormd van Hamas en Fatah (zie ook Mekka
overeenkomst
). Die kwam al snel ten val, nadat Hamas op 14 juni 2007 met geweld de
controle
over de Gazastrook overnam en de de facto regering werd. Bij de
gevechten
tussen Hamas en Fatah vielen in 2007 meer dan 300 doden. Met name Hamas
pleegde
hierbij grove mensenrechtenschendingen zoals standrechtelijke executies
van
(vermeende) Fatah sympathisanten, gewonden uit ziekenhuizen sleuren en
mensen
van daken gooien. Aan Fatah gelieerde journalisten werden bedreigd en
opgepakt,
kranten gesloten en demonstraties verboden. Vonden deze toch plaats,
zoals bij
de herdenking van de dood van Arafat, dan traden de Hamas milities hard
op. Ook
de 3.000 christenen in de Gazastrook kregen het zwaar: een christelijke
bibliotheek werd verwoest, een boekwinkel in brand gestoken en een man
vermoord.
Voor de machtsovername van Hamas heerste chaos, waren er veel
kidnappings,
strijd tussen rivaliserende clans etc. Hamas werd wel geroemd voor het
brengen
van orde en veiligheid, en onder Hamas is bijvoorbeeld de Britse
journalist
Alan Johnston vrijgekomen na drie maanden gevangen te zijn gehouden
door een
radikale groep, de zogenaamde Dogmush Clan. De orde ging echter ten
koste van de
basale vrijheden die er voordien nog waren. Een speciale gezant van de
VN meldde
dat vrouwen in Gaza worden verplicht een hoofddoek te dragen.
Hamas leed sinds de tweede intifada
zwaar onder de
Israëlische militaire operaties, met name de gerichte
liquidaties van haar
commandanten en leiders zoals oprichter Yassin en Rantisi. Door de
grenssluitingen en -controles slaagden Hamas en andere terroristische
groepen
er nog maar zelden in om aanslagen in Israël te plegen. Vanaf
2002 werden er
met toenemende frequentie primitieve "Qassam" raketten en granaten
vanuit de Gazastrook op Israël afgevuurd, iets waaraan zelfs
de Israëlische
militaire campagne in 2006 geen einde kon maken. Het voornaamste
doelwit is het
grensplaatsje Sderot, waarop duizenden raketten en granaten zijn
afgevuurd, met
tientallen doden en gewonden en een langdurige ontwrichting van het
leven tot
gevolg.
Enkele malen kondigde Hamas een
staakt-het-vuren af en bood
een 'hudna' (tijdelijke wapenstilstand) aan. Men eiste echter dat
Israël ook
alle militaire operaties op de Westoever zou staken, en juichte tijdens
het
staakt-het-vuren wel aanslagen en raketbeschietingen door andere
terroristische
groepen toe. Voor de hudna verlangde men een totale terugtrekking van
Israël
tot achter de grenzen van 1967 en vrijlating van alle Palestijnse
gevangenen,
voorwaarden die voor Israël onbespreekbaar zijn in
vredesonderhandelingen, laat
staan voor een wapenstilstand.
Is de
Gazastrook
bezet of niet?
Velen stellen dat de Gazastrook
ondanks de Israëlische
terugtrekking nog steeds bezet is, omdat Israël de grenzen
heeft afgesloten en
het luchtruim beheerst. De gangbare definitie van een bezetting is
echter dat
een land de autoriteit en het bestuur over een ander land heeft
overgenomen. De
definitie van een bezetting volgende Haagse Conventie uit 1907 waar de
Geneefse
Conventie op is gebaseerd:
Art. 42. Territory is considered
occupied when it is
actually placed under the authority of the hostile army.
The occupation extends only to the territory where such authority has
been
established and can be exercised.
...
Art. 53. An army of occupation can only take possession of cash, funds,
and
realizable securities which are strictly the property of the State,
depots of
arms, means of transport, stores and supplies, and, generally, all
movable
property belonging to the State which may be used for military
operations.
All appliances, whether on land, at sea, or in the air, adapted for the
transmission of news, or for the transport of persons or things,
exclusive of
cases governed by naval law, depots of arms, and, generally, all kinds
of
munitions of war, may be seized, even if they belong to private
individuals,
but must be restored and compensation fixed when peace is made.
....
Art. 55. The occupying State shall be regarded only as administrator
and
usufructuary of public buildings, real estate, forests, and
agricultural
estates belonging to the hostile State, and situated in the occupied
country.
It must safeguard the capital of these properties, and administer them
in
accordance with the rules of usufruct.
Geen enkel deel van de Gazastrook
staat onder controle van
het Israëlische leger, en Israel voert geen bestuur meer over
de inwoners, hun
bezittingen of grondgebied. Zou Israël inderdaad de Gazastrook
nog steeds
bezetten, dan zou het verantwoordelijk zijn voor het handhaven van de
wet en de
orde, en dus het recht of zelfs de plicht hebben om hard op te treden
tegen overtreders
en geweldplegers. Het komt vaker voor in oorlogssituaties dat vijandige
gebieden
worden geblokkeerd en dit is nooit eerder als een bezetting getypeerd.
Denk aan
de blokkade van Berlijn of aan de blokkade van Duitsland door
Groot-Brittannië
tijdens de Tweede Wereldoorlog. Soms is het doel van zo'n blokkade om
een
bepaald gebied te kunnen innemen, maar een blokkade op zichzelf is geen
bezetting. Israël is overigens niet van plan om Gaza (weer) in
te nemen, maar
wil slechts een einde aan de raketbeschietingen en aan de militaire
opbouw door
Hamas.
Overigens was de Haagse Conventie
bedoeld om de verhoudingen
tussen staten te reguleren, en de Gazastrook is geen staat. Er is
vrijwel consensus
dat de strook deel moet gaan uitmaken van een toekomstige Palestijnse
staat,
maar dit is niet mogelijk zolang de Gazastrook onder controle is van
een
organisatie die niet bereid is Israël te erkennen en er vrede
mee te sluiten.
Bevolking
Gazastrook
Volgens Britse statistieken uit 1945
woonden in het
toenmalige district Gaza (dat niet gelijk is aan de huidige strook)
145.700
moslims (97%), 1.300 christenen (1%) en 3.540 joden (2%), wat een
totale
bevolking van 150.540 mensen betekent. 75% Van de grond zou in
Arabische handen
zijn geweest, 4% in Joodse handen en 21% in publieke handen of overig.
In 1948 woonden 80.000 mensen in het
gebied van de huidige
Gazastrook. De in 1946 gestichte Joodse kibboetz Kfar Darom moest
geëvacueerd
worden toen Egypte binnenviel. Na beëindiging van gevechten in
1949 waren er
180.000 tot 200.000 Palestijnse vluchtelingen in de Gazastrook beland,
die in 8
kampen van de UNRWA werden opgevangen.
Anno 2008 wonen in de Gazastrook
ruim 1,4 miljoen
Palestijnen, wat een vervijfvoudiging in amper 60 jaar
betekent.
Daarvan waren in maart 2005 961.645 personen door UNRWA geregistreerd
als
vluchtelingen (voornamelijk nakomelingen van de oorspronkelijke
vluchtelingen).
De grootste stad is Gaza met ongeveer 400.000 inwoners. De
bevolkingsdichtheid
in de Gazastrook bedraagt meer dan 3.500 personen per vierkante
kilometer. De
totale vruchtbaarheid van vrouwen in de Gazastrook behoort tot de
hoogste ter
wereld: in 2003 ruim 6 kinderen per vrouw. De gemiddelde
bevolkingsgroei is
3,8%. Bijna de helft van de bevolking (49,4%) zit in de
leeftijdscategorie van 0-14
jaar.
In 2004 stond het
werkloosheidspercentage op 41,3%. 66% Van
de bewoners van Gaza leven onder de door de VN gehanteerde armoedegrens
van 2
dollar per persoon per dag. Een meerderheid is dan ook afhankelijk van
hulp van
buiten. (Cijfers
volgens Wikipedia)
Externe
links
Enkele bronnen:
http://www.thehistorychannel.co.uk/site/encyclopedia/article_show/Gaza_Strip/m0003877.html
http://en.wikipedia.org/wiki/British_Mandate_of_Palestine
http://en.wikipedia.org/wiki/Gaza_Strip
http://www.zionism-israel.com/dic/Hamas.htm
http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/gaza_settlements.html
http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm
http://www.meforum.org/article/516
http://www.cidi.nl/publ/online/best.html
Recente berichten en commentaren:
Gaza
operatie in voorbereiding
Is
Gaza nog bezet gebied?
Hamas
plant nieuwe uitbraak - naar Israël
Gaza
rechtbank verbiedt krant wegens kritische cartoon
9.000
Gazanen verdwenen in Egypte
9 febr. 2008:
Gazastrook: Geen vrede met Hamas (IMO)
30 jan. 2008:
HRW's Gaza Statement: Moral Muddle and
False Allegations (NGO Monitor)
27 jan. 2008:
Nieuwe overwinning Hamas in Gaza (IMO)
25 jan. 2008:
Hypocrisie in de Gazastrook (IMO)
©
Dit artikel is copyright Israël-Palestina Informatie, afgezien
van onderdelen waarvoor andere bronnen worden vermeld. Voor
overname
gelieve kontakt met ons op te nemen via het e-mail adres. Beperkte
citaten voorzien van een link naar deze webpagina zijn toegestaan.
Websites over
Israël-Palestina en het Midden-Oosten Conflict:
* A Brief
History of Israel and Palestine and the Conflict,
The
Early
History of Zionism and the Creation of Israel, and many other
articles on
MidEastWeb for
Coexistence
- Middle East news & background, history, maps and opinions
* Wikipedia
categories Israel
and Zionism, Palestine
and Middle
East
*
Council for
Peace and Security (Israel) * One Voice Movement
* Ariga's PeaceWatch - on the
Israeli-Palestinian conflict and Middle East peace
*
Middle East Analysis
*
Israel
News * Israel:
Like This, As If (blog)
*
Zionism
and Israel Information Center
* ZioNation -
Progressive Zionism and Israel Web Log
* IMO -
Israël & Midden-Oosten Blog (Nederlandstalig)
* Virtuele Encyclopedie van het
Conflict Israël-Palestina (
Nederlandstalig)
*
Israël
Informatie Linkpagina (
Nederlands
/ Engels)
*
Israël
& Palestijnen Nieuwsblog (
Nederlands / Engels)
