Afloop staakt-het-vuren

Op 19 december 2008 liep een op 19 juni van dat jaar mondeling via Egyptische bemiddeling overeengekomen staakt-het-vuren of 'kalmte' af tussen Israël en het Hamas bewind in de Gazastrook. Vanaf 4 november hadden na een Israëlische aktie tegen een tunnel onder de grens door, Hamas en andere Palestijnse groepen het afschieten van raketten op Israël en aanvallen op grensovergangen hervat, en was het staakt-het-vuren de facto al ten einde.

Israël had herhaaldelijk laten weten dit staakt-het-vuren te willen verlengen (ofwel hervatten), en ook Egypte en de PA riepen Hamas hiertoe op. Hoewel sommigen binnen Hamas daar wel voor leken te voelen, hebben zij het toch niet verlengd, waarvoor verschillende redenen werden aangevoerd. De redenen die het meest wordt gegeven in berichten over de crisis is dat Hamas betere voorwaarden wilde, zoals volledige opening van de grenzen, en dat Israël het bestand zou hebben geschonden door de grenzen grotendeels dicht te houden en door onder andere de aanval waarbij het leger een tunnel onklaar maakte en zes Hamas strijders doodde in de vuurgevechten die volgden. Een minder vaak geciteerde reden is dat Hamas ook een staakt-het-vuren op de Westoever wilde, zodat het daar, evenals in Gaza, ongehinderd zijn militaire vleugel kan opbouwen. Weer een andere reden is dat Hamas sterk wordt beïnvloed door, en afhankelijk is van Syrië en Iran, en die geen belang hebben bij een door Egypte geënsceneerd staakt-het-vuren en bij de onderhandelingen met Fatah die dan weer zouden worden hervat (Hamas boycotte de laatste ronde uit woede over vermeende partijdigheid van Egypte). Het Hamas leiderschap in de Gazastrook is pragmatischer dan het Syrische, dat immers niet wordt geconfronteerd met de dagelijkse problemen van het regeren over 1,5 miljoen mensen in een verarmd gebied, zonder open grenzen en totaal afhankelijk van hulp. Echter ook in Gaza waren niet alle Hamasleiders voor voortzetting van het staakt-het-vuren, en vooral de militaire vleugel wilde de druk op Israël opvoeren.

Verloop Gaza Oorlog

De Israëlische militaire campagne onder de naam 'Cast Lead' ("Gegoten Lood") begon op zaterdag 27 december 2008 om half 12 's-ochtends met zware maar gerichte luchtaanvallen in de Gazastrook op lokaties van het Hamas regime en van andere terroristische groepen. Meer dan 50 gevechtsvliegtuigen en helicopters werden ingezet, de zwaarste militaire operatie in de Gazastrook tot dan toe, en de eerste die als 'oorlog' gekwalificeerd kan worden. Dit leidde al snel tot honderden doden aan Palestijnse kant en tot aanvankelijke intensivering van de raketbeschietingen door Hamas op zuid-Israël, waarbij enkele burgers omkwamen. Onder de Palestijnse doden waren vooral veel leden van de Hamas politie annex veiligheidsdiensten.
Op de tweede dag kwam de VN Veiligheidsraad al bijeen en riep beide partijen op de vijandigheden te staken. Vanaf de tweede dag waren ook de smokkeltunnels langs de Egyptische grens doelwit van bombardementen, waarvoor speciaal ontwikkelde bommen werden gebruikt. Voorafgaand aan bombardementen werden burgers van Gaza middels strooibiljetten en telefoontjes gewaarschuwd zich in veiligheid te brengen. Nochtans kwamen dagelijks tientallen Palestijnse burgers om en raakte een veelvoud daarvan gewond.
Het Israëlische luchtoffensief duurde tot 3 januari, maar ook nadien werd nog op kleinere schaal gebombardeerd. Op 2 januari werden mensen met een buitenlands paspoort in staat gesteld de Gazastrook te verlaten. In de avond van 3 januari startte de tweede fase van het offensief en trokken grondtroepen de strook binnen, die in eerste instantie de velden en lokaties bezetten van waaruit de meeste raketten op Israël werden afgevuurd, en het noordelijk en zuidelijk deel van de Gazastrook van elkaar afsloten en Gaza stad omsingelden. Die dag kwam ook de Veiligheidsraad weer bijeen.
Gedurende het grondoffensief vonden verschillende incidenten plaats waarbij Israëlische tanks en soldaten civiele doelen bestookt zouden hebben, waaronder scholen en huizen waarin burgers schuilden en VN-gebouwen, soms met tientallen doden tot gevolg. Ook enkele voertuigen van hulporganisaties werden getroffen. Palestijnse strijders zouden van in of nabij deze lokaties hebben geschoten op het leger of raketten afgevuurd op Israël, en huizen en moskeeën werden als wapenopslagplaats gebruikt. Hamas zou ook opzettelijk burgers als menselijk schild hebben gebruikt.
Israël werd er tevens van beschuldigd witte fosfor tegen of nabij burgers te gebruiken, en zelfs clusterbommen. Zeker dit laatste lijkt onwaarschijnlijk, daar dit ook de IDF zelf bij haar grondoffensief in gevaar zou brengen.
Op 8 januari nam de Veiligheidsraad een resolutie aan die dringend opriep tot een volledig staakt-het-vuren en terugtrekking van de Israëlische troepen uit de Gazastrook. Beide partijen negeerden deze oproep, maar via Egypte werd er continu overlegd over de mogelijkheden en voorwaarden voor een nieuw staakt-het-vuren. Het IDF trok buitenwijken van Gaza en andere plaatsen binnen (de derde fase van het offensief), iets waartoe Hamas Israël had uitgedaagd in de misplaatste verwachting soldaten in de val te kunnen lokken en gevangen te kunnen nemen.
Palestijnse groepen bleven gedurende het offensief in staat om dagelijks raketten op Israël af te vuren (in totaal 775 raketten en mortiergranaten tijdens de Gaza Oorlog), maar veel minder dan voorheen. Ruim 180 gewonden vielen in Israëlische plaatsen als Beer Sheva, Sderot, Ashkelon en Ashdod. Nadat het niet mogelijk bleek om via Egyptische bemiddeling tot een nieuw staakt-het-vuren te komen, nam Israël uiteindelijk genoegen met een overeenkomst met de VS om samen te werken tegen de wapensmokkel, en kondigde op zaterdagavond 17 januari een eenzijdig staakt-het-vuren af. Hamas volgde een dag later met eveneens een eenzijdig staakt-het-vuren.

Israël liet gedurende het offensief nog honderden vrachtwagens met hulpgoederen toe via de Kerem Shalom grensovergang. Journalisten mochten sinds november Gaza niet binnen uit veiligheidsoverwegingen, en werden pas na het ingaan van het nieuwe staakt-het-vuren weer toegelaten..

De doelen, de slachtoffers en de schade

De campagne heeft in totaal tot aan het unilaterale staakt-het-vuren op 17-18 januari 3 weken geduurd, waarbij naar verluid zo'n 1.300 Palestijnen zijn omgekomen en 13 Israëli's. Over het aantal burgerslachtoffers en strijders verschillen beide partijen sterk van mening. Volgens sommige bronnen is eenderde van de Palestijnse doden kind, volgens andere is dat aantal veel lager. Het maakt ook uit of je 16- en 17-jarigen die soms al volwaardig meedoen in de strijd als kind definieert, en we moeten niet vergeten dat de gemiddelde leeftijd in Gaza 17 jaar is. Daarentegen zijn er naast de doden ook duizenden gewonden met soms zeer zwaar letsel. Beelden van gewonde kinderen in Gaza werden bijna dagelijks op TV uitgezonden.

Volgens Israël heeft zij haar militaire doelen behaald en Hamas een zware klap toegebracht, volgens de Palestijnen zijn vooral onschuldigen getroffen. Het merendeel van de honderden tunnels onder de grens met Egypte, die voor wapen- en andere smokkel werden gebruikt, werd verwoest, evenals honderden wapenopslagplaatsen, -werkplaatsen, huizen van Hamas strijders waar wapens lagen opgeslagen, lanceerinstallaties en andere militaire doelen. Daarnaast zijn ook verschillende gebouwen van de UNRWA beschoten, waaronder het hoofdkwartier en een school, en werd Israël ervan beticht andere burgerdoelen zoals ambulances, een mediagebouw en ziekenhuizen te hebben beschoten. Het is daarbij niet altijd duidelijk wie het heeft gedaan en in welke omstandigheden het gebeurde. De Verenigde Naties heeft Israël beschuldigd van oorlogsmisdaden. Israël op zijn beurt beschuldigt Hamas van het gebruik van de eigen bevolking als menselijk schild en het bewust uitlokken van dergelijke incidenten, zodat de druk op Israël toeneemt en Hamas zich als slachtoffer kan presenteren. Ook veel huizen van burgers zijn geraakt of beschadigd, net als andere civiele infrastructuur, de stroom- en watervoorziening, telefoonlijnen etc. Palestijnse bronnen schatten de totale schade op 1,4 miljard dollar.
Verschillende incidenten werden door het IDF zelf onderzocht, waarbij de belangrijkste beschuldigingen werden verworpen. Israël weigerde medewerking te verlenen aan een onderzoek in opdracht van de VN Mensenrechtenraad.

Het is Israël niet gelukt om een nieuw staakt-het-vuren af te dwingen onder voor haar gunstiger voorwaarden, zoals een einde aan de wapensmokkel en militaire opbouw van Hamas en de vrijlating van Shalit. Hamas is er niet in geslaagd om het Israëlische leger zware klappen toe te brengen door het in Gaza in hinderlagen te lokken of nieuwe soldaten te ontvoeren. Ook het volledig openstellen van de grenzen heeft ze niet kunnen afdwingen.

De aanloop naar de Gaza Oorlog

Op 19 juni 2008 waren Hamas en Israël onder Egyptische bemiddeling een staakt-het-vuren overeengekomen. Er waren daarbij geen heldere afspraken gemaakt en er werd niets op schrift gesteld, zodat beide partijen al gauw hun eigen versie gaven van de precieze voorwaarden. Israël beweerde dat het staakt-het-vuren, dat overigens meestal voorzichtiger 'kalmte' werd genoemd, voorzag in onderhandelingen over de vrijlating van Shalit en dat Hamas zich daarin coöperatief zou opstellen. Hamas beweerde dat er geen enkele link was tussen beide maar wel dat Israël de grenzen zou openen. Dat deed Israël ook, maar beperkt, en bij iedere schending, en dat waren er heel wat, gingen ze weer voor een of twee dagen dicht. In totaal zijn er tot november zeker 100 schendingen geweest, waaronder 37 raketten en mortiergranaten, waarop Israël doorgaans niet militair reageerde, behalve incidenteel vuren vanaf de grens wanneer verdachte personen te dichtbij kwamen en niet reageerden op een waarschuwingsschot.

Op 4 november maakte de IDF een tunnel onklaar die Hamas onder de grens met Israël door had gegraven, en vermoedelijk bedoeld was om Israëlische soldaten te ontvoeren. Het leger trok hiertoe kortstondig de Gazastrook binnen en doodde 6 Hamas strijders. Volgens Hamas was deze operatie een schending van het staakt-het-vuren, terwijl Israël wees op het risico van niet-reageren, en het graven van de tunnel als een daad van agressie beschouwde. Overigens had Hamas een paar weken eerder al gepoogd Israëlische soldaten te ontvoeren; Israël hield toen een Hamas terrorist aan bij de grens met Egypte. Hij was via een tunnel naar de Sinaï gesmokkeld en van daaruit probeerde hij, met enkele anderen, via Egypte Israël binnen te komen. Volgens Israël was het tegengaan van de smokkel via de vele tunnels ook onderdeel van de deal, maar hoewel Egypte dit meermaals beloofde namen de tunnels en de smokkel aanzienlijk toe tijdens het staakt-het-vuren. Het feit dat Hamas duizenden raketten bezit (volgens Israëlische inlichtingendiensten 3.000 voordat Israëls militaire campagne begon), antitankwapens en zelf eenvoudig luchtafweergeschut, lijkt het bestaan van een uitgebreid netwerk van tunnels voor wapensmokkel te bevestigen. Tijdens Israëls bombardementen bleek bovendien dat veel gebouwen en tunnels volgepakt waren met explosieven, die zorgden voor krachtige secundaire explosies en branden.

Waarom viel Israël aan, waarom zo hard, en waarom nu?

Als het zo goed was voorbereid, volgt daar dan niet uit dat Israël gewoon Hamas of de Palestijnen een lesje wilde leren, en die verhalen over het staakt-het-vuren propaganda zijn?
Israël heeft de plannen inderdaad goed voorbereid, en maandenlang inlichtingen verzameld over de doelwitten. Het Israëlische leger heeft zich sinds de Tweede Libanon Oorlog in 2006 specifiek getraind in stadsgevechten met een guerrilla achtig karakter, en daarvoor in de Negev zelfs een stad nagebouwd. Israël heeft altijd gevechtsplannen klaarliggen voor het geval er een oorlog komt met een van de buurlanden, met name de landen waarmee het op voet van oorlog verkeerd. Tijdens de Koude Oorlog had de NAVO, en Nederland, ook plannen voor het geval er een oorlog met de Sovjet-Unie zou uitbreken. Het leger bereidt zich op het slechtste voor maar de politiek probeert een gewapend conflict doorgaans te vermijden. Voordat het staakt-het-vuren overeen werd gekomen, waren er ook plannen voor het geval het niet zou lukken tot overeenstemming te komen, of de voorwaarden te ongunstig werden geacht. In het voorjaar van 2008 waren er heftige gevechten geweest, en trok Israël soms ook kort de Gazastrook binnen.

Vanaf 2001 bestoken Hamas en andere terroristische groeperingen (Islamitische Jihad, de Volksverzetscomitees) Sderot en omgeving met mortiergranaten en zelfgemaakte Qassamraketten. Deze primitieve raketten missen meestal doel en zijn zelden dodelijk, maar Hamas werkt continu aan verbetering en door het grote aantal dat wordt afgevuurd maken zij een normaal leven in deze plaatsen onmogelijk. Voor de Israëlische terugtrekking werden de meeste raketten op de Joodse nederzettingen in Gaza afgevuurd, maar na de terugtrekking in de zomer van 2005 werd Sderot het voornaamste doelwit en later ook het veel grotere Ashkelon. In Israëls ogen was daar geen enkele rechtvaardiging meer voor omdat het zich volledig uit Gaza had teruggetrokken. Toen Hamas in juni 2007 via een bloedige coup de alleenheerschappij opeiste (daarvoor regeerde het kortstondig samen met Fatah), nam het aantal raketten op Israël toe. Ook viel Hamas geregeld de grensovergangen aan, die soms voor langere tijd werden gesloten wegens reparatiewerkzaamheden. Als reactie op deze (raket)aanvallen en de coup sloot Israël herhaaldelijk haar grenzen met de Gazastrook voor de meeste producten, behalve voor humanitaire goederen, en ook de grensovergang met Egypte ging dicht omdat Hamas de EU waarnemers die daar werkten (en onderdeel waren van een Palestijns-Israëlisch-Egyptische regeling) wegstuurde. Daarnaast probeerde Israël de raketaanvallen tegen te gaan door de terroristen die ze afvuurden direct vanuit de lucht te beschieten, door Qassam werkplaatsen en opslagplaatsen te beschieten.

Sinds 2005 zijn er meer dan 6.000 raketten en mortiergranaten op Israël afgeschoten, waarvan 3.000 in het afgelopen jaar. Zij hebben aan meer dan 20 Israëli's het leven gekost en honderden gewonden veroorzaakt, evenals veel materiële schade. Sympathisanten van de Palestijnen doen de raketten soms af als vuurwerk van een paar extremisten, maar Hamas heeft de productie en het afschieten van de raketten altijd ondersteund, en zelfs wanneer het zelf tijdelijk een staakt-het-vuren in acht nam, werkte het mee aan de productie en het gebruik door andere groepen. Bovendien vindt Israël de raketten principieel onaanvaardbaar. Met name de mensen in Sderot en omgeving maar ook in Ashkelon, dat sinds vorig jaar binnen de reikwijdte van de raketten ligt, smeekten de regering al jaren om een einde aan de raketaanvallen. De regering probeert dat met afwisselend een staakt-het-vuren en met militaire middelen te bereiken, beide met beperkt succes. Een staakt-het-vuren geeft tijdelijk rust, maar zolang de wapensmokkel doorgaat en Hamas raketten kan blijven bouwen, is dit slechts een tijdelijke oplossing, en sommigen zien juist dat als een oorzaak voor het feit dat Hamas nu sterker is en een miljoen Israëli's binnen raketbereik liggen. Ondertussen is de humanitaire situatie voor de inwoners van de Gazastrook door de grensafsluitingen sterk achteruit gegaan, wat volgens velen het radikalisme en de steun voor Hamas in de hand werkt.

Hamas besloot het staakt-het-vuren dat op 19 december afliep niet te verlengen, omdat men betere voorwaarden wilde. Israël heeft Hamas in de week voordat het aanviel herhaaldelijk gewaarschuwd, evenals Egypte en ook president Abbas van de PA.
In Israël werd er al jaren op een militaire operatie aangedrongen door de inwoners van het zuiden, door de oppositie en door delen van het leger. Zij zagen  met lede ogen aan hoe Hamas zich verder ingroef en steeds betere raketten ontwikkelde en binnen smokkelde.

De vele raketten tegen het einde van en kort na het staakt-het-vuren en de pogingen om Israëlische soldaten te ontvoeren waren de druppel. Volgens sommigen speelden ook de verkiezingen een rol, Olmert zou zijn gehavende imago na het debacle van Libanon willen herstellen, en Livni en Barak hun achterstand op Netanjahoe inlopen. Daarnaast zou men met Hamas willen hebben afgerekend voordat Obama in het Witte Huis zat en wellicht een wat kritischere koers tegenover Israël zou gaan varen. Na de afgang in de Libanon Oorlog was het verder nodig om de afschrikkingskracht van het Israëlische leger te herstellen en haar vastberadenheid te tonen naar de vijandige regimes en groeperingen.
 
Deze factoren zullen waarschijnlijk allemaal een rol hebben gespeeld, maar het is bijna niet uit te maken hoe bepalend zij waren. Volgens veel Israëli's was het duidelijk dat het een keer tot een dergelijke operatie zou komen, en vonden dat Israël de raketten al veel te lang duldde. Een dergelijk breed gevoeld sentiment heeft in een democratie vroeg of laat zijn uitwerking.

Waarom schiet Hamas de raketten af?

Hamas zegt dat dit hun enige wapen is in hun 'verzet tegen de zionistische bezetting'. Met die bezetting bedoelen zij niet zozeer de Westoever maar heel Israël. Sderot, Ashkelon en andere steden die getroffen worden duidt men dan ook consequent als 'nederzetting' aan. In 2005 trok Israël zich terug en werden afspraken gemaakt met Egypte, de Palestijnse Autoriteit en de EU over de grenscontroles. Die verliepen niet vlekkeloos, maar de grenzen waren aanvankelijk veelal open. De bewering dat Israël de Gazastrook in feite nog steeds bezet is dan ook onjuist. Volgens de Vierde Haagse conventie is een gebied bezet wanneer de betreffende mogendheid er fysiek de controle uitoefent over de bevolking. Controle van de grenzen, het lucht- of zeeruim vallen daar niet onder. Bovendien controleert Israël niet alle grenzen, want de Gazastrook grenst ook aan Egypte.

Hamas heeft in het verleden verklaard dat ze het leven in Sderot en zoveel mogelijk plaatsen in Israël onleefbaar wil maken, er spooksteden van wil maken die onbewoonbaar zijn. Ondanks beweringen van Midden-Oosten 'deskundigen' zoals oud Palestina Komitee voorzitter Bertus Hendriks, dat Hamas bereid zou zijn tot een de facto erkenning van Israël, en de raketten vooral als wanhoopsdaad tegen de 'wurgende Israëlische blokkade' moeten worden gezien, verklaart Hamas nog steeds met enige regelmaat dat het 'heel Palestina' wil bevrijden, inclusief Al Quds (Jeruzalem), Haifa en Tel Aviv.

In het handvest van Hamas, dat de bevrijding van geheel Palestina middels Jihad als een heilige plicht ziet, staat onder andere het volgende:
"De Profeet Mohammed, moge Allah hem zegenen en hem vrede geven, zegt: 'De tijd van het oordeel zal niet aanbreken totdat de moslims de joden zullen bevechten en hen zullen doden; bij gevolg waarvan de joden zich achter rotsen en bomen zullen verstoppen. En iedere boom en steen zal zeggen: 'O moslim, o slaaf van Allah, achter mij zit een jood, kom hier en dood hem!' behalve de gharkadboom, want dat is een joodse boom.' "

Hamas vertegenwoordiger Osama Hamdan zei in augustus 2007 in een interview: 
"We are making the preparations for a confrontation. This is not because we need to be prepared for an Israeli act of aggression – after all, aggression is intrinsic to this entity – but because the final goal of the resistance is to wipe this entity off the face of the Earth. This goal necessitates the development of the capabilities of the resistance, until this entity is wiped out."

Er zijn wat dit betreft wel verschillen tussen Hamas in Gaza en het Hamas leiderschap in Damascus, dat onder sterke Syrische en Iraanse invloed staat, en ook binnen Hamas in Gaza zijn er verschillen tussen de politieke en militaire leiders. In hoeverre deze verschillen ook een principieel verschil van mening reflecteren of vooral betrekking hebben op strategie is moeilijk te zeggen.

Hamas legt zoveel nadruk op open grenzen omdat het daarmee makkelijk internationale sympathie verwerft, en omdat open grenzen ook een toevoer van materiaal garandeert dat voor de productie van wapens, bunkers en explosieven gebruikt kan worden. Bovendien kunnen via open grenzen ook wapens de Gazastrook in worden gesmokkeld.

Handelde Israël disproportioneel?

De dodentallen liggen heel ver uit elkaar, namelijk 13 doden aan Israëlische kant en circa 1.300 doden aan Palestijnse kant. Volgens velen is dat het bewijs dat Israël disproportioneel geweld gebruikte in deze oorlog. Het is echter ongebruikelijk om in militaire conflicten het aantal doden op deze manier tegen elkaar af te strepen. Oorlogen waarbij guerrillagroepen zijn betrokken, zijn doorgaans asymmetrisch. De VS heeft ontelbaar veel meer doden in Irak en Afghanistan veroorzaakt, de NAVO in Servië en Afghanistan, Rusland tegen de Tsjetsjeense rebellen. Het verschil in dodental is niet de primaire meetlat om te bepalen of een oorlog of militair ingrijpen gerechtvaardigd is. In het oorlogsrecht wordt dan ook nergens van aantallen doden gesproken, maar van het belang van het militaire doel en het verwachte militaire resultaat tegenover het risico op burgerslachtoffers, en door de aanleiding van de oorlog af te wegen tegen het gebruikte geweld. Met andere woorden, als Israël met groot materieel Gaza binnentrekt om een enkele Qassamraket is dat disproportioneel, maar dat is duidelijk niet het geval. Het valt dus wel te betogen dat bepaalde acties van Israël niet proportioneel waren omdat het doel niet belangrijk genoeg was tegenover het risico op burgerslachtoffers, maar van de operatie in zijn geheel kan men dat niet zeggen. Bij die individuele acties moet worden bedacht dat het leger in principe het recht heeft terug te schieten wanneer het zelf wordt beschoten, en wanneer dat vanuit een burgerdoel gebeurt, is Hamas in de eerste plaats verantwoordelijk voor de dood van burgerslachtoffers.

De jarenlange raketbeschietingen op zuid-Israël hadden makkelijk tot een bloedbad kunnen leiden, bijvoorbeeld doordat een raket was ingeslagen in een chemische fabriek of in een school. Als er toen wel 100 doden waren gevallen, was Israëls operatie dan opeens wel proportioneel? Bovendien heeft Israël schuilkelders en 'safe rooms' gebouwd, sluit de scholen als er gevaar is, en heeft een alarmsysteem ontwikkeld dat mensen waarschuwt als er een raket aankomt. Hamas daarentegen bouwde wel bunkers voor zichzelf, wel een ondergronds gangenstelsel, fabriceerde of importeerde wel wapens en raketten, maar deed niks voor de burgers. Hamas heeft bovendien wapens in moskeeën en woonhuizen verborgen, en geschoten van nabij UNRWA faciliteiten. Al deze zaken hebben invloed op het aantal burgerdoden aan beide zijden.

Het is bovendien opvallend dat deze vraag altijd bij Israëlisch geweld wordt gesteld, en in veel mindere mate bij ander geweld zoals diverse conflicten waarbij de NAVO betrokken was. Daarnaast steekt het Israëli's dat er nauwelijks aandacht was voor de raketten die al jarenlang op Israël worden afgevuurd, maar op Israëls legeroperaties daartegen wereldwijde aandacht en veroordelingen volgen. Zeker gezien het feit dat Israël zich terugtrok uit de Gazastrook in 2005, vindt Israël dat men in principe geen enkele raket hoeft te tolereren, en dus eigenlijk al zeer terughoudend is geweest. Volgens de Palestijnen anderzijds vormen de Westoever en Gazastrook een geheel, en is het dus terecht dat zij bijvoorbeeld met raketten uit de Gazastrook reageren op de dood van een Hamas strijder op de Westoever.

Zie ook: Israels campagne in Gaza niet buitenproportioneel

Waarom opent Israël de grenzen niet?

Volgens velen zijn de raketten vooral een uiting van machteloosheid, armoede en frustratie. Het is het enige dat men heeft tegenover het moderne wapentuig van Israël. Dit werd indertijd ook van de zelfmoordaanslagen gezegd: de Palestijnen offeren uit pure wanhoop hun eigen leven om hun eer te redden en verzet te plegen tegen de bezetting. Als de levensomstandigheden zouden verbeteren, de dagelijkse vernederingen stoppen, de Palestijnen hun waardigheid en vrijheid terug krijgen, dan neemt de motivatie om aanslagen te plegen of raketten af te schieten vanzelf af. De bezetting van de Gazastrook mag dan letterlijk gesproken beëindigd zijn, door de blokkade van Gaza is zij in feite een openluchtgevangenis en is sprake van een humanitaire crisis.

Vernederingen en een gevoel van onmacht zullen zeker een rol spelen, maar zoals reeds aangeduid gingen de grenzen niet zomaar dicht, maar juist in reactie op veelvuldige aanvallen. Ook de checkpoints zijn ingesteld nadat Palestijnen zelfmoordaanslagen pleegden in Israël. Uit onderzoek blijkt overigens dat de plegers van zelfmoordaanslagen, en de leden van de gewapende groepen vaak juist beter opgeleid en minder arm zijn dan de gemiddelde Palestijn. Dat is een algemeen verschijnsel en geldt ook voor de actieve kern van Al Qaida en de Hofstadgroep. Dat arme en wanhopige mensen makkelijker voor een (extremistische) zaak zijn te winnen lijkt common wisdom, maar wordt dus niet altijd door de feiten gestaafd. Hamas gedijt goed in de uitzichtloosheid en armoede in Gaza, maar houdt die ook zelf bewust in stand. Zo werden de kassen die de kolonisten hadden achtergelaten geplunderd, en heeft Hamas vooral in haar eigen militaire capaciteiten geïnvesteerd. Door de grensovergangen aan te vallen wist men bovendien dat Israël ze zou sluiten.

Israël sluit de grenzen om verschillende redenen:
* Als strafmaatregel tegen de raketaanvallen. Het is makkelijker, goedkoper en kost minder risico's dan een legerinval en geeft wel een duidelijk signaal af. Men hoopt dat de bevolking zich daardoor tegen Hamas zal keren. Hoewel Hamas voor operatie Cast Lead ver achter stond op Fatah, lijkt deze strategie niet te werken. Volgens Israël laat men nog voldoende humanitaire hulp door zodat mensen geen honger hoeven lijden. Volgens de UNRWA en andere hulporganisaties is dat niet waar en is er sprake van een humanitaire crisis. Dat mag zo zijn, feit is dat geen sprake is van structurele ondervoeding zoals we die van de beelden uit Afrika kennen, en volgens Israël stelt Hamas de situatie bewust erger voor, en zijn de hulporganisaties, waar vooral Palestijnen werken, niet objectief. Zo zou Hamas bijvoorbeeld hulpgoederen van de VN hebben gestolen en ook eerder al beschuldigden PA-functionarissen Hamas ervan diesel die bestemd was voor ziekenhuizen te hebben geconfisceerd en bakkers te hebben verboden brood te bakken hoewel zij nog voldoende meel en brandstof hadden.
* Om de wapensmokkel tegen te gaan of de invoer in Gaza van materiaal (cement, metaal) dat voor de productie van wapens of bunkers kan worden gebruikt. Vorig jaar zijn wapens gevonden tussen goederen van de EU bestemd voor humanitaire hulp aan de inwoners van Gaza. Tijdens operatie Cast Lead zijn nachtvisie apparatuur en uniformen aangetroffen tussen humanitaire hulp van de UNRWA. Hamas is wat dit betreft erg inventief, en bovendien werken bij de UNRWA ook mensen die bij Hamas betrokken zijn.
* Omdat men geen zaken wil doen met een terroristische organisatie die uit is op de vernietiging van Israël. Open grenzen vergt een bepaalde verstandhouding met elkaar en communicatie en samenwerking, en zowel Israël als Hamas wil niet met de ander praten omdat men die niet erkent. Het is overigens vreemd dat er steeds over wordt gesproken of Israël niet met Hamas moet praten, maar het feit dat Hamas dat ook niet wil zelden wordt vermeld.
* Omdat Hamas geregeld aanvallen of aanslagen uitvoert op de grenzen, de laatste keer op 25 december van het afgelopen jaar, twee dagen voordat Israël met operatie Cast Lead begon. Ze moeten na een succesvolle aanval gerepareerd worden, en het personeel dat er werkt loopt gevaar door deze aanvallen. Ook sluit Israël ze als strafmaatregel in reactie op aanvallen.
* Men wil zo min mogelijk met Gaza te maken hebben, en sommigen hopen op meer grensverkeer tussen Egypte en Gaza, en daarmee uiteindelijk ook meer Egyptische bemoeienis met en verantwoordelijkheid voor de Gazastrook, iets waar Egypte helemaal geen zin in heeft.
* Men wil de grenzen pas echt openen als Gilad Shalit vrij is, de Israëlische soldaat die twee en een half jaar geleden door Hamas werd ontvoerd.
Voor sommige politici wegen sommige punten sterker dan andere.

Waarom komen zoveel burgers om?

Bij een oorlog in zulk dichtbevolkt gebied is dat niet te vermijden. Bovendien gebruikt Hamas burgers als menselijk schild. Zo schiet men vanuit of nabij scholen, moskeeën en woonhuizen, gebruikt men huizen en moskeeën als opslagplaats voor wapens, en roept men na een waarschuwing van het Israëlische leger soms juist vrouwen en kinderen op een huis te beschermen met hun eigen lichaam. Israël ziet dan soms af van de aanval, of vuurt eerst een raket bewust mis om de mensen bang te maken zodat ze vluchtten. De door Israël gedode Hamas leider Nizar Rayyan was van tevoren gewaarschuwd door het leger maar bleef thuis, en dwong zijn twee vrouwen en negen kinderen ook thuis te blijven. In zijn huis bevonden zich een groot aantal explosieven.

Twee maanden na afloop van het offensief publiceerden Israëlische kranten verhalen over misstanden en misverstanden tijdens de operatie die tot de dood van Palestijnse burgers hadden geleid en het moedwillig vernielen van bezttingen, die door andere soldaten weer werden tegengesproken. Dit soort misstanden vinden in elke oorlog plaats; de vraag is op welke schaal ze gebeurden en of de legerleiding voldoende maatregelen nam om ze tegen te gaan en overtreders te bestraffen.

De Israëlische soldaten hebben als taak om raketaanvallen op Israëlische burgers en aanvallen op hun maten te voorkomen en onmiddellijk met vuur te beantwoorden. Dat betekent dat als soldaten vanuit een burgerdoel worden beschoten, men altijd terug zal vuren. Doet men dat niet, dan zou het voor Hamas wel erg makkelijk worden Israëlische troepen steeds vanuit een 'beschutte positie' aan te vallen en ook om ongestoord raketten te blijven afvuren op Israëlische steden. Het gevolg is wel dat soms veel burgerdoden vallen. Bovendien kun je met bijvoorbeeld tankgranaten of artillerie niet heel precies mikken. Je kunt stellen dat Israël die dan maar niet moet gebruiken in dichtbevolkt gebied, maar ook dat levert weer een voordeel voor Hamas op. Overigens kampt iedere Westerse mogendheid die met asymmetrische oorlogsvoering te maken heeft met dergelijke morele dilemma's. Nederland is in Afghanistan zeker voorzichtiger dan Israël was in Gaza, toch zijn er ook in Afghanistan het afgelopen jaar zo'n 1500 burgers omgekomen in de gevechten tussen de NAVO en de Taliban. In andere conflicten (Irak, Kosovo) ligt het aantal burgerdoden vele malen hoger. Ook hier dringt zich de indruk op dat we selectief verontwaardigd zijn, en juist Israëlisch geweld wel erg veel meer woede lijkt op te roepen dan - ook Palestijnse - doden door toedoen van andere landen. Over geen enkel conflict wordt bovendien zo uitgebreid en in detail bericht, en worden zoveel beelden getoond uit ziekenhuizen en van wanhopige mensen die alles kwijt zijn.

Wat was nou het precieze doel van de operatie, en waarom werd na drie weken opeens een unilateraal staakt-het-vuren door beide partijen afgekondigd?

Israël was enigszins vaag over het doel van de operatie, omdat bij een te ambitieus doel (Hamas uitschakelen) de operatie wel heel makkelijk als mislukt neergezet kan worden. Israël had het over het 'veranderen van de realiteit op de grond' en over een einde aan de raketbeschietingen. Ook zou Israël zijn afschrikkingskracht willen herstellen, waardoor Hamas zich wel drie keer bedenkt voordat zij nog eens raketten op Israël afschiet. Nadat Israël haar eenzijdige staakt-het-vuren afkondigde op zondagmorgen om twee uur, schoot Hamas nog 17 raketten af op Israël, om te laten zien dat men daar nog toe in staat was. Voordat Israël operatie Cast Lead begon schoot Hamas echter soms wel 80 raketten af. Sommige analisten zeggen dat, als Hamas geen raketten meer afschiet omdat het Israëls reactie vreest de doelen zijn behaald, al heeft zij nog wel de capaciteiten. Israël heeft verder de meeste smokkeltunnels (70-75%) verwoest, alsmede een groot aantal raketten, explosieven, installeerinstallaties en andere wapens, waardoor Hamas' militaire kracht aanzienlijk is verzwakt. Of en hoe snel Hamas dat weer kan opbouwen zal blijken, maar het is onwaarschijnlijk dat de wapensmokkel geheel gestopt zal worden. Ook is een deel van het militaire leiderschap uitgeschakeld, waardoor kennis en ervaring verloren zijn gegaan.

Militair gezien was de operatie voor Israël een succes: men heeft zelf weinig soldaten verloren, en een groot aantal Hamas doelen getroffen. Dat Hamas niet geheel uitgeschakeld kon worden (of de prijs daarvoor in aantallen slachtoffers aan beide kanten te hoog zou zijn) wist men wel.

Israël had waarschijnlijk gehoopt dat Hamas' populariteit ook onder de operatie zou leiden, en dat Hamas  gedwongen zou worden een voor haar ongunstig bestand te aanvaarden. Tijdens de operatie nam, door het groeiend aantal burgerslachtoffers, de druk en kritiek op Israël toe, waardoor zij zich gedwongen zag deze te beëindigen voordat Hamas zou buigen. Livni en Barak hadden een week eerder al een unilateraal staakt-het-vuren voorgesteld, vanuit de filosofie dat men juist sterker staat door op een zelf gekozen moment te stoppen dan wanneer de VS een keihard veto uitspreekt of een groot aantal soldaten gedood wordt. Waarschijnlijk is het geen toeval dat Israël twee dagen voor de inauguratie van Barack Obama met de gevechten stopte, om hem niet in verlegenheid te brengen en zijn feestje niet te verstoren. Bij Hamas kan eenzelfde motivatie spelen. Bovendien kan Hamas een staakt-het-vuren wel goed gebruiken omdat zij hard getroffen is. Door een dag later en onder voorwaarden een eigen bestand af te kondigen probeert Hamas zijn eer te redden en niet als de verslagen partij over te komen.

Het is opvallend dat de internationale gemeenschap er niet meer op aandringt dat de situatie van voor Hamas' illegale coup uit 2007 wordt hersteld, en zij de macht opnieuw moet gaan delen met Fatah. Zo zouden Egypte, de VS en Europese lidstaten van Hamas kunnen eisen dat zij in ruil voor open grenzen de bemanning daarvan aan Fatah overlaat, omdat Israël daarmee wel bereid is samen te werken. Door de relatief coulante houding ten opzichte van Hamas, ook in de media, lijkt Hamas diplomatiek sterk te staan en zelfs een overwinning te hebben geboekt, terwijl Israël zwaar wordt bekritiseerd. De VN hebben Israël zelfs van oorlogsmisdaden beschuldigd, de vele aanwijzingen dat juist Hamas door het gebruik van de eigen burgers als menselijk schild het oorlogsrecht heeft geschonden, negerend.

Hoe nu verder?

Israël en de VS hebben een overeenkomst wat betreft het tegengaan van de wapensmokkel gesloten, waarin de VS, met hulp van de NAVO, zich verplicht de smokkel op verschillende fronten tegen te gaan, en ook Egypte daarbij te assisteren. Hoeveel daar in de praktijk van terecht gaat komen valt nog te bezien.

Waarschijnlijk komt er een overeenkomst waarin in ruil voor meer aandacht voor de wapensmokkel van Israël wordt verlangd de grenzen te openen, waarbij mogelijk EU waarnemers betrokken zullen worden. De kans is echter reëel dat de situatie na verloop van tijd weer uit de hand loopt omdat Hamas of andere groeperingen raketten blijven afschieten, Israël de grenzen weer sluit, en Hamas een absurde prijs vraagt voor Shalit. Zolang Hamas aan de macht is in de Gazastrook zal het probleem blijven bestaan.


Voor een kritische beschouwing van het rapport van Amnesty International over de Gaza Oorlog, zie:
Gaza War: A Review of Amnesty International's Report on Operation Cast Lead


© Dit artikel is copyright Israël-Palestina Informatie, afgezien van onderdelen waarvoor andere bronnen worden vermeld. Voor overname gelieve kontakt met ons op te nemen via het e-mail adres. Beperkte citaten voorzien van een link naar deze webpagina zijn toegestaan.

• Verhalen van Israelische soldaten op nieuwe website
• IDF sluit onderzoek naar aantijgingen soldaten Gaza Oorlog
• Wapensmokkel naar Gaza gaat nog steeds door volgens Shin Bet
• Konvooi van raketten voor Gaza vernietigd door Israel in Soedan eind januari
• Ruim 700 Gaza doden waren Hamas terroristen volgens IDF
• Hamas terrorisme verantwoordelijk voor Gaza Oorlog
• Volgens IDF slechts 250 burgerdoden in Gazastrook
• Hamas probeerde ambulances te kapen tijdens Gaza Oorlog
• Egypte dringt bij Hamas aan op staakt-het-vuren
• Hamas wil pas verzoening met Fatah als vredesoverleg gestaakt wordt
• IDF strategie die in Libanon faalde slaagde in Gaza
• Hamas aanklagen voor oorlogsmisdaden
• Hamas neemt controle over op smokkeltunnels Gaza
• Fatah vertegenwoordigers mogen van Hamas grens Gaza bewaken
• De Gaza Oorlog en internationaal recht
• Hamas geduchte tegenstander, maar IDF was beter voorbereid
• Het had anders kunnen gaan in Gaza
• Frankrijk zwakt eisen voor praten met Hamas af
• IDF commandant zegt dat troepen zich moreel gedroegen
• Volgens IDF circa 1300 Palestijnse doden in Gaza, meerderheid terroristen
• UNRWA scholen in Gaza Strook geïnfiltreerd door Palestijnse terroristen
• Wapensmokkel naar Gaza ging door tijdens Israels offensief
• Gewapende mannen kaapten Jordaanse hulpgoederen in Gaza
• Gaza smokkeltunnels weer operationeel
• IDF onderzoekt onjuist gebruik fosfor granaten in Gaza Oorlog
• Hamas bevestigt executeren van collaborateurs
• De betekenis van het woord "HAMAS"
• Ban Ki-Moon bezoekt Gaza en Sderot
• Gaza journaliste bevestigt afvuren raketten Hamas
• IDF heeft alle soldaten uit Gazastrook teruggetrokken
• Hamas martelt Fatah leden in Gaza
• Joodse, christelijke en islamitische koepels schrijven brief
• Reken niet op Egypte om wapensmokkel Gaza te stoppen
• Gaza herbouwen zonder Hamas in de kaart te spelen
• Over Darfur hoor je de Arabieren niet
• Antisemitisme als drijfveer achter veroordelingen Israël
• De witte fosfor beschuldiging van Human Rights Watch
• Humanitaire hulp stroomt Gazastrook binnen
• Analyse: Hamas verliest steun door laffe opstelling
• Hamas propaganda film voor kinderen kraait victorie
• Enquete Israel: helft tegen staakt-het-vuren
• Hamas bendes vermoorden Fatah leden in Gaza
• Hezbollah website claimt 96 Israelische soldaten gedood
• Cijferstrijd en de Gaza Oorlog
• Israel wil troepen hebben teruggetrokken uit Gaza
• Haniyeh verklaart Hamas tot winnaar Gaza Oorlog
• Israel opent veldkliniek voor gewonden Gaza
• De strijd om de smokkeltunnels naar Gaza.
• Hamas kondigt staakt-het-vuren af in Gaza
• Israel verklaart de overwinning in Gaza
• Hamas Al-Qassam Brigades over raketbeschietingen Israel
• Palestijnse vredesactivist in Gaza verliest dochters
• Stroomuitval door Palestijnse raketten in Ashdod
• Verklaring premier Olmert over eenzijdig staakt-het-vuren
• Vannacht gaat eenzijdig staakt-het-vuren Gazastrook in
• Memorandum Israel en VS tegen wapensmokkel
• Grootste watercrisis in Israel in 80 jaar
• Egyptische sheik erkent antisemitisme
• Waarom Israel geen vrede kan sluiten met Hamas
• Is Gaza beter af met een zwak Hamas of zonder Hamas?
• Dit weekend eindelijk staakt-het-vuren in Gaza?
• Gedode Hamas minister was hoofdrolspeler in Gaza coup.
• Zes gewonden door Grad raketten in Beersheba
• Hamas minister gedood in IDF luchtaanval Gaza
• UNRWA hulp gaat door ondanks IDF treffers
• Hamas terroristen verkleed als Israelische soldaten
• IDF helpt bij coördinatie hulp voor burgers in Gaza
• Vier gewonden door brand in chemische fabriek Ashdod
• Hamas zwaar getroffen maar niet gebroken door oorlog
• Overeenkomst VS en Israel tegen wapensmokkel Gaza
• Hamas SMS dreigt Israelische soldaten in Gaza
• De cijfers over Palestijnse burgerdoden in Gaza
• Waarom Israel in Gaza vecht
• Europa re-importeert Jodenhaat uit Arabische wereld
• De CNN strategie van Hamas
• Hamas verzwijgt gesneuvelde strijders in Gaza Oorlog
• Hamas gebruikt kinderen ter ondersteuning strijders
• Iran waarschuwt Hamas tegen voorstel wapenstilstand
• Dodental in Gaza zegt niets over proportionaliteit oorlog
• Waar waren demonstranten toen raketten op Israel vielen
• Olmert hoopt nog op Gaza overeenkomst via Egypte
• Hamas leiders verschuilen zich in kelder Shifa ziekenhuis
• 2 Huizen in Ashkelon getroffen tijdens gevechtspauze
• Wapens, Qassams en Katjusha raketten ontdekt in Gaza
• Goederentransport naar Gazastrook 12 januari
• VN resolutie over wapenstilstand Gaza was misser
• Vallen en truuks in de Gaza Oorlog
• Hamas indoctrinatie: bommen waardevoller dan mensen
• IDF ontdekt gebooby-trapte school naast dierentuin Gaza
• IDF ontkent op chauffeur VN te hebben geschoten
• Israel zet Egypte onder druk voor regeling
• Egypte weigert buitenlandse troepen aan Gaza grens
• De vreedzame intifada
• Afgedwaalde Israelische mortiergranaat trof VN gebouw
• Hamas dweept met de dood
• IDF ontkent beschieting VN vrachtwagen in Gazastrook
• Israelische marine ondersteunt IDF in Gaza Oorlog
• Enquete toont massale steun in Israel voor Gaza Oorlog
• VN Veiligheidsraad resolutie 1860 over de Gaza Oorlog
• Samenvatting IDF operaties 9 en 10 januari in Gaza
• Golven van antisemitisme in België n.a.v. Gaza Oorlog
• Tijd voor uitbreiding Gaza offensief raakt op
• De beelden uit Gaza die we niet te zien krijgen
• IDF zou geëvacueerde burgers hebben beschoten in Gaza
• Hamas in eigen woorden
• Hamas plattegrond gevonden met verdedigingsplan Gaza
• De week van het probleem dat Obama kan missen.
• Israelische journalist met IDF op pad in Gaza
• Europese Joden houden solidariteitsbijeenkomsten
• De taal van Hamas
• Meten met twee maten in de Gaza Oorlog
• Onduidelijkheid omtrent dood chauffeur VN konvooi
• Aan bijna alles een groot gebrek in Gaza
• Video - Hamas gebruikt burgers als menselijk schild
• Het antisemitisme van Hamas
• 25 Gaza raketten treffen Israel op woensdag
• Nog geen overeenstemming over staakt-het-vuren
• Getuigen zeggen dat vanuit VN school werd geschoten
• Waarom Hamas Joden haat
• Hamas confisceert hulpgoederen en gijzelt bevolking
• IDF ontdekt tunnel voor ontvoeringen in Gaza
• Hamas steelt hulpgoederen Gazastrook
• Moebarak en Sarkozy wachten op Israelisch antwoord
• Franse president Sarkozy over staakt-het-vuren Gaza
• 30 Doden bij treffer op VN school in Gaza
• Israelische persverklaring over tragedie VN school
• Analogieën met Gaza Oorlog
• Arabische media over smokkeltunnels
• Ook in VS extremisten op anti-Israel demonstraties
• Drie IDF soldaten omgekomen in Gaza
• Fatah terroristen steunen Hamas in strijd tegen Israel
• Video: "Kinderen van Hamas"
• Iran heeft 70.000 zelfmoordterroristen klaarstaan
• Hoeveel tijd heeft het IDF nog voor de Gaza operatie
• De progressieve mening over de Gaza Oorlog
• Benny Morris: Israel moet hard zijn tegen Hamas en Iran
• Gaza: heeft onderhandelen met Hamas zin?
• Een Israelische vader over de oorlog in Gaza
• Aanval Israel in Gaza strook is wel proportioneel
• Israelisch overzicht van hulp leveranties aan Gaza
• 30 IDF soldaten gewond, tientallen Hamas strijders dood
• Hamas pakt Fatah 'collaborateurs' aan
• Actievoerders demonstreren tegen Israël
• Doel Israel in Gaza is verzet Hamas breken
• Islamitische Beweging in Israel over Gaza
• Amos Oz en Israel's recht op zelfverdediging
• Israel lanceert grondoffensief in de Gaza Strook
• Trouw Podium: 'Geweld Israël niet buitensporig'
• Buitenland betrokken bij schending mensenrechten
• Geen humanitaire crisis in Gaza volgens IDF
• Tientallen Hamas doelen getroffen in Gaza
• Demonstratie tegen Israëlisch optreden in Gaza
• Geen tranen voor Hamas leider in Ramallah
• Conflict Israël-Hamas lijkt uitzichtloos
• Diskin: Hamas schuilt in moskeeën en ziekenhuizen
• Hamas verschuilt zich in ziekenhuizen en creches
• 12 Palestijnen in Israel behandeld
• Israelische bombardementen 31 december
• Hamas raketten 'Made in China'
• Tientallen raketten uit Gaza op Ashkelon, Be'er Sheba
• Parallellen tussen Gaza operatie en Libanon Oorlog
• De redenen achter de Gaza oorlog (Barry Rubin)
• Israelische luchtmacht bombardeert moskee en woonhuis
• Zes clichés over Israëls operatie in Gaza
• Betoging AEL in Antwerpen tegen Israël loopt uit de hand
• De oorlog in de Gazastrook (IMO Blog)
• PLO en Fatah houden Hamas verantwoordelijk voor doden
• Wat Israel tegen de VN zou moeten zeggen
• Hamas gebruikt burgers als menselijk schild
• Hamas raketten bereiken Beersheba
• Door Israel getroffen doelen in Gaza Strook
• Israël moet Hamas definitief verslaan
• Israel nog niet klaar met Gaza offensief
• Hamas hoopt op grondoffensief Israel in Gazastrook
• Hezbollah kwaad op Egypte en woedend op Israel
• Protesten van Israelische Arabieren tegen Gaza actie
• Israelische actie tegen Hamas gerechtvaardigd
• Israelische luchtaanval op wapencentrum Hamas
• Angela Merkel wijdt geweld Gaza aan Hamas
• Twee nieuwe doden in zuid-Israel door raketten uit Gaza
• Israelische luchtmacht gebruikt 'slimme' bommen
• Israel bombardeert 40 smokkeltunnels
• Hamas commandant mogelijk onder doden Gazastrook
• Waarom Hamas het staakt-het-vuren niet verlengde
• Hamas dreigt met aanslagen op Livni en Barak
• Veiligheidsraad roept op geweld te staken
• Abbas verwijt Hamas beëindiging staakt-het-vuren
• Tweede dag Israelisch offensief in Gazastrook
• VN Secretaris-Generaal Ban Ki-Moon over Gaza operatie
• Israelische Arabieren kwaad om IDF operatie Gazastrook
• Voorbereiding van het Gaza offensief
• Ruim 200 Palestijnen en 1 Israeli omgekomen
• Israel kan geen staakt-het-vuren met Hamas accepteren
• PA klaar om macht in Gazastrook weer over te nemen
• Soedan veroordeelt Israels 'slachting' in Gaza Strook
• Israelische aanval op Gaza strook is voor 'shock and awe'
  

---------------------------------------------------------------------------------

Websites over Israël-Palestina en het Midden-Oosten Conflict:
* A Brief History of Israel and Palestine and the Conflict,
 The Early History of Zionism and the Creation of Israel, and many other articles on
MidEastWeb for Coexistence - Middle East news & background, history, maps and opinions
* Wikipedia categories Israel and Zionism, Palestine and Middle East  
* Council for Peace and Security (Israel) * One Voice Movement
* Ariga's PeaceWatch - on the Israeli-Palestinian conflict and Middle East peace
* Middle East Analysis * Israel News * Israel: Like This, As If (blog)
* Zionism and Israel Information Center
* ZioNation - Progressive Zionism and Israel Web Log
* IMO - Israël & Midden-Oosten Blog (Nederlandstalig)
* Vrije Encyclopedie van het Conflict Israël-Palestina (Nederlandstalig)
* Israël Informatie Linkpagina (Nederlands / Engels)
* Israël & Palestijnen Nieuwsblog (Nederlands / Engels)