Israël - Palestina Info - Waarom toch die focus op Israël? (IMO)

De discussie rond Van Agt en Meulenbelt en de reacties op mijn blog hebben de vraag weer eens opgeroepen waarom juist Israëls daden zoveel emotie en woede oproepen, en waarom er over Israël en het conflict zoveel onwaarheden worden verkondigd, en er niet een soort consensus is over de belangrijkste feiten. Hieronder een poging deze vraag te beantwoorden.

Anja Meulenbelt vindt het maar moeilijk te begrijpen dat mensen nog met die 'oude Zionistische mythes' aan durven komen, en staat daarin bepaald niet alleen. Haar reactie op mijn artikel "Erken Israël eindelijk eens als Joodse staat" verraadt een sterk 'daar gaan we weer' gevoel, en ze klinkt cynisch en verveeld. "Zo kregen we vanochtend weer een groot artikel in de Volkskrant van Ratna Pelle, die het vaste repertoire aan blaming the victim (het is allemaal de schuld van de Palestijnen zelf) weer afwerkt." ... "Dus krijgen we eerst weer het verdelingsplan" ... "Dan komt ze nog even langs met de moefti van Jeruzalem".

Het klinkt alsof al deze zaken al duizenden keren zijn gezegd en eindeloos herhaald. Dit is vreemd, want voordat ik me intensief met dit conflict ging bezighouden had ik nog nooit van de moefti en zijn nazi-sympathieën gehoord, evenmin van het grote aantal Joodse vluchtelingen uit Arabische landen, over de etnische zuivering van Oost-Jeruzalem door het Jordaanse leger, over de ruimere definitie van vluchtelingen bij de UNRWA en de anti-Israël instituties in de VN. Ik wist ook niks over Arabisch antisemitisme, en herinner me nog goed hoe perplex ik stond toen ik een vertaling van een TV programma op de Egyptische staats-TV las, volgens welk:
a.) de Holocaust niet had plaatsgevonden, maar die
b.) nu wel op de Palestijnen werd toegepast, wat
c.) mogelijk was omdat die verderfelijke Zionisten de wereld hadden doen geloven dat de Holocaust had plaatsgevonden.

Staats TV! In een land waar Israël vrede mee heeft gesloten! Laten we eerlijk zijn: in de 'normale' media hoor en lees je hoogst zelden over deze zaken. Misschien leest Meulenbelt teveel Zionistische websites en blogs?

Ondertussen krijg ik een hoog deja-vu gehalte bij al die anti-Israël artikelen waarin eindeloos wordt gesproken over de verdrijving van de Palestijnse vluchtelingen en de vernietiging van Palestijnse dorpen. Zomaar werden die vreedzame Palestijnen het land uit gegooid omdat de Zionisten (allemaal kolonisten uit Europa) een zuiver Joodse staat wilden creëren. Daarna viel dit agressieve landje, dat gesticht was uit schuldgevoel over het falen van de internationale gemeenschap om de Holocaust te voorkomen, zijn Arabische buurlanden nog 4 keer aan, en bezette van al deze buren land waar men wederom de bevolking verjoeg en bombardeerde. Het heeft een van de sterkste legers ter wereld en wordt door zijn grote vriend de VS van het modernste wapentuig voorzien. En toch klaagt het maar over zijn veiligheid en de dreiging die van die buren uit zou gaan!

En iedereen die hierop ook maar de minste kritiek uit, die wordt onmiddellijk voor een antisemiet uitgemaakt. Sinds 1967 houdt Israël de vredelievende machteloze Palestijnen in een wurggreep, en doet alles om hun het leven onmogelijk te maken. En niemand die er wat van durft te zeggen of tegen te doen, want dan krijg je het aan de stok met de oppermachtige Zionistische Lobby.

Ik heb dit verhaal tot in den treure gehoord, en helaas niet alleen op Indymedia, Electronic Intifada, Serendipity, Stop de Bezetting of Maroc.nl. Ik lees het wekelijks in opiniestukken in kranten, en het klinkt ook steeds vaker door in zogenaamd neutrale reportages op TV of van de buitenland correspondent van de krant. Sommige reportages van Oscar Garschagen (gelukkig sinds een paar maanden weg bij NRC) verschillen weinig van de propaganda van Dries van Agt, en in documentaires en achtergrondprogramma's op TV worden Jimmy Carter, Mearsheimer en Walt, Tony Judt, Chomsky, Finkelstein, Pappe en Avnery aan het woord gelaten als onpartijdige 'experts'.

Op Meulenbelts blog beklaagde een SP-lid zich erover dat alles tegenwoordig wordt gereduceerd tot meningen, en de feiten er niet meer toe doen. 'Kotsmisselijk' wordt hij van de artikelen van mensen zoals ik. Naast een stuk van Meulenbelt in de Volkskrant was een paar maanden geleden een 'propagandastuk van een meneer van Likoed' geplaatst. Schande! Journalisten laten van beide kanten iemand aan het woord, en dat was het dan. Alsof je een SS-er en een gevangene uit een concentratiekamp beide aan het woord laat over de situatie, zo legde hij uit. Treffende vergelijking. Hij had journalisten daar ook op aangesproken, maar die luisterden niet.

Wat had hij verwacht? Dat men erin had toegestemd om censuur in te voeren, en alles ter goedkeuring aan Heilige Anja of Dolle Dries voor te leggen? Mag Van Agt zich ook op andere onderwerpen uitspreken, of past dat niet meer in de ideologie, sorry, de feiten van de SP? Overigens was Meulenbelt het 'erg met zijn betoog eens', en legde uit hoe onpartijdigheid en objectiviteit met elkaar worden verward. De SP lijkt zijn totalitaire achtergrond nog niet geheel te zijn vergeten.

Toch herken ik wel iets in zijn klacht. Waarom mag van Agt met droge ogen beweren dat Palestijns terrorisme pas in de jaren '90 is begonnen, dat er geen Palestijnse staat zonder Jeruzalem mogelijk is, dat Israël alle vluchtelingen heeft verdreven, dat internationaal recht bepaalt dat meer dan vier miljoen vluchtelingen een onvervreemdbaar recht hebben om naar Israël terug te keren? Het is stuk voor stuk onjuist, en het is ook meetbaar en aantoonbaar. De redactie zou zo'n artikel altijd even ter lezing aan een expert moeten voorleggen, of aan de buitenlandredactie, hoewel dat natuurlijk weinig opschiet als daar iemand als Garschagen zit (Burghoorn is iets, maar niet veel, beter).

Het probleem is dat, voordat feiten objectief getoetst kunnen worden, er een instantie moet zijn die als objectief geldt. Bij de meeste conflicten ontstaat er na verloop van tijd wel een zekere consensus over de belangrijkste feiten, die alleen door extremisten aan beide kanten worden bestreden. Waarom is dit bij het Israëlisch-Palestijns conflict niet zo? De idee dat de waarheid in het midden ligt, waarover de SP-er zich zo beklaagt, komt mede voort uit een gebrek aan consensus onder de 'deskundigen'. En dat komt, aldus Anja en Dries en al die anderen, omdat we ons door de Zionistische Lobby in de luren laten leggen en ons nog steeds niet open over Israël durven uit te spreken vanwege het loodzware verleden.

Het Israëlisch-Palestijnse conflict is een zeer complex conflict, waarin religie, nationalisme, etniciteit, en culturele verschillen een rol spelen. Hoe bepaal je wanneer een volk recht heeft op zelfbeschikking? De Joden waren nergens in de meerderheid en hadden al 2000 jaar ervaren wat het is overal een minderheid te zijn. Moesten zij zich maar in dat lot blijven schikken? Hoe begrijpelijk is verzet tegen een Joodse staat door een bevolking die religieus en etnisch en cultureel zo verschillend is?

Omdat de Zionisten van het eerste uur voor een groot deel uit Oost-Europa kwamen en over het algemeen goed opgeleid waren, terwijl de Arabische bevolking ongeletterd was en vooral lokaal en stamgeoriënteerd, wordt het door velen als een Noord-Zuid conflict gezien. Bovendien waren het de koloniale machten die het Zionistische project aanvankelijk mogelijk maakten.

Van de andere kant werd verzet tegen de Zionisten vanaf het begin mede gevoed door antisemitische noties, zoals die voor een deel al in de Arabische wereld bestonden (de dhimmi status, antisemitische teksten in de Koran en Hadith) en werden versterkt door uit Europa geïmporteerd antisemitisme. Door het hele conflict speelt ook een Arabische wrok over het teloorgaan van hun vroegere suprematie. Dit proces was al eeuwen aan de gang, maar bereikte een nieuw dieptepunt na de Eerste Wereldoorlog. Het succes van Israël en het falen van de Arabische staten om haar te vernietigen bevestigde en versterkte het gevoel van gekrenkte trots.

Het Israëlisch-Palestijnse conflict is zeer emotioneel geladen; Israëlisch geweld roept meer woede op dan Chinees of Russisch of Arabisch geweld, maar Israël roept tegelijkertijd sterke betrokkenheid op, en sommige kritiek komt ook uit die betrokkenheid voort (voor mensen als Anja Meulenbelt en Dries van Agt is dat zeker niet het geval, al suggereren zij dit soms wel). We stellen aan Israël hogere eisen dan aan andere, met name niet-Westerse landen, alsof het als een Westerse democratie in Europa ligt. Overigens wordt Israël als veel Europeser voorgesteld dan het is. Mij viel in Israël op hoe donker de meeste mensen waren, en ik kon vaak het verschil niet zien tussen Joden en Arabieren. De sfeer (het geschreeuw, de chaos, de troep, de markten en het eten) deden mij zeer on-Westers aan, wat ook niet zo gek is als je bedenkt dat een groot deel van de Joden uit Arabische landen, Ethiopië en Rusland komt. Ook qua voorzieningen en wetgeving is Israël niet met een Westeuropees land te vergelijken, al is het vergeleken met de Arabische buurlanden wel rijk en Westers.

Israël heeft een sterke emotionele waarde voor alle drie de monotheïstische religies, het is de bakermat van het christendom, wat het gevoel versterkt dat het ons aangaat wat daar gebeurt. De werkelijke geschiedenis mag anders zijn, in onze perceptie zijn Israël en het conflict diep verbonden met de Holocaust. Velen hebben het gevoel dat de Joden een staat is gegeven uit schuldgevoel en daarbij de belangen van de inheemse Arabieren zijn veronachtzaamd. In Nederland was er aanvankelijk veel steun voor en betrokkenheid bij Israël, er was een sterk pro-Israël sentiment. Dit veranderde door de bezetting en met name de (Eerste) Libanon Oorlog en de bombardementen op Beiroet die elke avond op TV waren te zien. Bovendien was de Holocaust langer geleden, en mensen wilden zich losmaken van een in hun ogen te innige band. Helaas heeft dit niet geleid tot een 'normale' perceptie en omgang met Israël en het conflict. De emotie is niet minder, we kijken niet nuchterder en afstandelijker, en lijken ons vooral af te zetten tegen de kritiekloze steun van vroeger.

Wat wordt vergeten is dat Israël toen ook minder fout deed dan nu, en het werkelijk de David was die Goliath versloeg. De hele Arabische wereld riep openlijk op tot en streefde naar haar vernietiging. Ook lijkt de steun die werd ingegeven door de Holocaust zich nu tegen Israël te keren. Mensen die Israël niet steunden omdat Joden een inherent recht hebben op nationale soevereiniteit maar uit schuldgevoel, hebben dit nu verwisseld voor een schuldgevoel naar de Palestijnen. Mensen die het voor Israël opnamen, maakten (en doen dit soms nog) teveel gebruik van een emotioneel krachtig maar slechts ten dele ook fair argument: de Holocaust maakte op extreme wijze duidelijk waarom de Joden een eigen staat nodig hadden, maar is hier niet de rechtvaardiging voor. Het Zionisme is meer dan 50 jaar ouder, en in Palestina waren de organisaties en instituties die nodig waren voor de onafhankelijkheid van Israël al voor de oorlog opgebouwd. Alle voorwaarden voor een zelfstandige staat waren al aanwezig, hij hoefde alleen nog uitgeroepen en erkend te worden (en verdedigd).

Hoewel de tijd van de kritiekloze steun reeds lang achter ons ligt, wordt hier nog geregeld naar verwezen, en krijgen mensen die het voor Israël opnemen keer op keer het verwijt een 'oud verhaal' te vertellen. Men lijkt eindeloos het 'taboe' van kritiek op Israël te doorbreken, de 'moed' te hebben een heilig huisje omver te trappen, en eens 'eerlijk' te zeggen waar het op staat. Critici van Israël stellen zich vaak als zielige slachtoffers op, van een machtige Zionistische lobby en van het schuldgevoel dat we nog steeds hebben tegenover de Joden. Waarop door sommige Zionisten handig wordt ingespeeld door de critici onmiddellijk voor antisemiet uit te maken. Nou wordt dit inderdaad wel eens wat al te makkelijk gezegd, maar sommige kritiek op Israël is ook wel op het randje (en soms erover), en de commentaren die tegenwoordig op internet onder zowat ieder stuk over Israël staan gaan zeer dikwijls over de rand. Er is wel degelijk een verband tussen antisemitisme en antizionisme, alleen al omdat dat laatste ontkenning van Joodse nationale rechten inhoudt, en bovendien bijna altijd gepaard gaat met aantijgingen van een machtige Joodse lobby, dat 'juist Joden anderen zoiets niet aan mogen doen', en allerhande onsmakelijke vergelijkingen met de nazi's en de oorlog.

Journalisten nemen het vaak op voor de underdog, willen misstanden aan de kaak stellen en de Macht ter discussie stellen. Dat die underdog zich waarschijnlijk nog een stuk slechter zou gedragen als zij de sterkere partij was geweest, doet voor hen niet ter zake. Zij berichten over de huidige situatie, en laten de slachtoffers van het conflict aan het woord. Bovendien moeten journalisten shockerende, smeuïge verhalen brengen om de aandacht vast te houden. "Het is nog veel erger dan we dachten" / "Palestijnen leven van het vuilnis van Joodse nederzettingen" / "Zwangere vrouw sterft bij checkpoint" doet het nou eenmaal beter dan uitleggen dat het gemeenschappelijke industriepark waar die Palestijnen eerst werkten herhaaldelijk door terroristen is aangevallen, dat die kolonisten er wellicht niet meer waren geweest als Arafat Baraks vredesvoorstel had geaccepteerd, en dat er speciale voorzieningen zijn ingericht bij een aantal checkpoints voor bevallingen. Evenwicht is niet smeuïg, tegenstellingen uitvergroten wel.

Een oud-correspondent in Israël heeft gezegd dat het Midden-Oosten conflict zich gewoonweg niet leent voor het nieuws, waar alles kort en simpel moet worden uitgelegd. Dit is zeker waar, maar verklaart op zichzelf nog niet waarom juist ook de achtergrondreportages vaak zo eenzijdig en misleidend zijn. Dat heeft te maken met een paradigma switch, waardoor alles wat Israël doet en heeft gedaan in een kwaad (agressief, expansionistisch, kolonialistisch) daglicht wordt gesteld.

Sinds 9-11, de global war on terror en de spanningen tussen de (radikale) islam en het Westen, is de theorie in zwang dat met het Midden-Oosten conflict deze problemen kunnen worden opgelost. De islamitische wereld voelt zich immers door Israël diep vernederd, ervaart het als een koloniale staat die daar door steun van het Westen is gekomen en kan overleven, en van alles mag dat Arabische staten wordt verboden, zoals het hebben van atoomwapens en bezetten van andermans land. Dat 'het Westen' ook één en ander van de Arabische staten gedoogt, zoals despotisme, martelen van dissidenten, geld- en wapensmokkel naar de Hamas, steun aan andere terroristen, anti-Westerse en antisemitische propaganda en ophitsing, etc. wordt graag over het hoofd gezien. Net als het feit dat de idee vrij absurd is dat zonder het Midden-Oosten conflict de problemen tussen het Westen en moslims, en tussen gematigde en radikale moslims, opeens verdwenen zouden zijn. Wilders zou stoppen met zijn aanvallen op de Koran omdat er een Palestijnse staat is, de leden van de Hofstad Groep, Abu Jahjah, radikale imams en rappers als Salah Edin zouden uiteraard zeer verheugd zijn dat er een Palestijnse staat is, ook al is dat zonder recht op terugkeer van de vluchtelingen en zonder soevereiniteit over geheel Jeruzalem, zij hebben immers altijd een compromis voorgestaan en de radikale positie van bijvoorbeeld Hamas afgewezen, en voelen zich op slag Nederlander. De Saoedische overheid besluit vrouwen gelijke rechten te geven, de Iraanse zedenpolitie houdt op met vrouwen opsluiten omdat hun hoofddoek 'verkeerd' zit en met het ophangen van homo's, en Egypte zal eindelijk de mensenrechten respecteren en dissidenten alle ruimte geven. Wat een Palestijnse staat al niet voor elkaar kan krijgen!

Oké, serieus dan. De idee is dus dat oplossing van het Midden-Oosten conflict de angel haalt uit de gespannen verhouding tussen de islam en het Westen, en moslims weer kunnen geloven in onze goede bedoelingen. Met goede bedoelingen moet je natuurlijk altijd uitkijken, maar wat veel mensen vooral vergeten is dat er geen perfecte oplossing voor het Midden-Oosten conflict, en geen perfecte rechtvaardigheid bestaat. Het compromis dat er hopelijk ooit zal komen zal voor beide partijen een zeer bittere pil zijn, en zal zeker voor de extremisten aan beide kanten onaanvaardbaar zijn. De Arabische extremisten zullen oproepen tot geweld tegen het Westen, dat de Zionisten gelijk heeft gegeven en de Arabieren verraden. De regeringen van de gematigde Arabische landen geven niet zozeer om de Palestijnen, en missen nu een belangrijk onderwerp om de woede van het volk mee te kanaliseren. Mogelijk echter roept een door de Arabische straat als onrechtvaardig beschouwd compromis juist meer frustratie op, en zitten de regeringen dan in een extra lastig parket omdat men officieel Israël moet erkennen en er betrekkingen mee aangaan.

Het Israëlisch-Palestijnse conflict is een existentieel conflict voor beide partijen, aangezien beide aanspraak maken op het gehele gebied, en zich door de ander bedreigd voelt. De Palestijnen als zwakkere partij hebben geen land, zijn verdreven of om andere redenen gevlucht, en leven onder een militaire bezetting. In dat opzicht zijn zij de grootste slachtoffers van het conflict, en dat is een van de redenen dat de sympathie voor hen groeit.

Israël lukt het momenteel steeds beter om slachtoffers aan eigen kant te voorkomen, al blijft de dreiging aanzienlijk en zijn meermaals aanslagen op het laatste nippertje verijdeld. Sinds vrede is gesloten met Egypte en Jordanië, en vervolgens de VS Irak zijn binnengevallen, is het aantal staten waar Israël direct wat van te vrezen heeft flink verminderd. Daar tegenover staat uiteraard de dreigende atoommacht Iran, en het feit dat er nu meer en geavanceerde wapens in omloop zijn waardoor een dreiging van verder kan komen. Bovendien steunen Iran en Syrië Hamas, Hezbollah en de Islamitische Jihad, en krijgt Hamas ook steun uit Saoedi-Arabië en Egypte (door het bewust toelaten van wapensmokkel en doorlaten van Hamas leden naar Iran). Daarnaast is de groei van extremistische bewegingen zoals de Moslim Broederschap of Hizb ut Tahir een bedreiging voor de gematigde landen waar Israël of al vrede mee heeft of dat in de toekomst hoopt te verkrijgen. Het is niet ondenkbaar dat Moebarak ooit de geest geeft en er vervolgens een machtsstrijd zal uitbreken die mogelijk door de fundamentalisten wordt gewonnen.

Kortom, ook voor een schijnbaar oppermachtig Israël zijn er dreigingen genoeg, en als het ooit weer tot een grootschalige oorlog komt, zal het in zijn eentje stand moeten houden tegen meerdere landen. De gigantische overwinning in 1967 is geen garantie dat het onverslaanbaar is, zoals vorige zomer al even bleek. Israël zal door zijn grenzen en de geografie, zeker na ontruiming van de Westoever, altijd kwetsbaar zijn, ook met het modernste wapentuig. Vanuit de heuvels van de Westoever liggen de laag gelegen Israëlische steden zo ongeveer op schietafstand, en zijn bovendien goed te overzien.

De hoofdoorzaak van de existentiële bedreiging voor Israël is dat, ondanks de vrede met Egypte en Jordanië en de gematigder toon van de meeste andere Arabische landen, het overgrote merendeel van de Arabieren Israël niet erkent, er geen vrede mee wil en op zijn best een soort binationale staat zou accepteren waar de Arabieren dezelfde nationale rechten hebben als Joden. Onnodig te vermelden, dat zo'n staat binnen afzienbare tijd een Arabische meerderheid zou hebben en deze vervolgens de macht zou eisen. De vrede met Egypte en Jordanië houdt stand omdat het voor beide landen geen optie is Israël de oorlog te verklaren. Israël kan alleen door afschrikking in het Midden-Oosten overleven, althans voorlopig. En om dat in stand te houden, heeft het de steun van het Westen (met name de VS) nodig. Pogingen van de Arabische staten en allerhande solidariteitsgroepen van de Palestijnen om Israël internationaal te isoleren en tot pariah staat te maken vormen dus een grote bedreiging van Israëls veiligheid en voortbestaan.

Deze en ongetwijfeld nog andere redenen zorgen voor een voorlopig aanhoudende focus op Israël, een vergrootglas op Israëls (wan)daden, en veel emotie en betrokkenheid, waardoor van de noodzakelijke afstand die nodig is voor objectiviteit, voorlopig nog geen sprake zal zijn. Waarschijnlijk is dat pas mogelijk als het conflict is opgelost, en de beeldvorming dus niet meer van invloed is op (de rol van Nederland in) een mogelijke uitkomst. Ondanks het feit dat de 'apologeten' van Israël in het defensief zijn gedrongen en de publieke opinie duidelijk veranderd is ten voordele van de Palestijnen, is er nog steeds ook een sterke betrokkenheid bij Israël. Helaas komt deze vaak te eenzijdig uit de Joodse hoek (en sommige christenen), en nemen de media te eenzijdig het Palestijnse narratief over.

Juist journalisten en historici hebben een taak in het nemen van de nodige afstand, en dat gaat inderdaad verder dan 'een voor en een tegenstander aan het woord laten, en dat was het dan', al mag je tegenwoordig al blij zijn als men beide kanten aan het woord laat, en niet alleen de pro-Palestijnse kant.

Het zou mooi zijn als historici met elkaar overeen konden komen dat op zijn minst bepaalde beweringen van beide kanten niet juist zijn, en deze zwarte lijst aan alle media zouden overhandigen, als een soort checklist. Objectiviteit is er niet mee te verkrijgen, maar de ergste leugens zouden zo worden gediskwalificeerd.

Ratna Pelle

Focus op Israel