Ratna Pelle
"Het grootste struikelblok is Israël" kopt een artikel in de Groene Amsterdammer van 17 november. Het is niet geschreven door een Palestijn die dagelijks de vernederingen bij checkpoints moet ondergaan en wiens broer in een Israëlische gevangenis zit. Sterker nog, het artikel gaat niet over het Midden-Oosten conflict, maar over de Amerikaanse buitenlandse politiek. Het is, preciezer gezegd, een interview met Anatole Lieven, een Amerikaanse onderzoeker bij de 'New America Foundation', een denktank die het vastgelopen debat tussen Republikeinen en Democraten wil doorbreken, en auteur van het boek 'America, Right or Wrong: An Anatomy of American Nationalism' uit 2004.
"Israël is de enige democratie in het Midden-Oosten en kan dus niets verkeerd doen, niet enkel in de ogen van de neoconservatieven maar ook in die van de democraten. Zodoende wordt elke discussie over een ander beleid in het Midden-Oosten in de kiem gesmoord. De gedachte dat je de democratie in de regio ook op andere wijze kunt bevorderen dan door onvoorwaardelijk achter Israël te staan, dringt eenvoudigweg niet door", aldus Lieven.
Het is een aantrekkelijke, maar ook onrealistische gedachte: de problemen in het Midden-Oosten zijn legio, en de idee dat deze zouden zijn op te lossen door één land, wellicht het meest redelijke maar in ieder geval het meest westerse, maar hard genoeg onder druk te zetten, leidt tot absurde conclusies. Zo zou, met de stichting van een Palestijnse staat, de rol van de radicale Islam zijn uitgespeeld, zij haalde immers haar inspiratie (en rekruteringspotentieel) uit de onderdrukking van de Palestijnen. Iran zou prompt van de Ayatollahs worden bevrijd en Osama Bin Laden en Al Zarqawi zouden hun ideeën over het goddeloze westen dat alleen door middel van Jihad bestreden kan worden, laten varen. Het Saudische koningshuis zou zijn olierijkdom delen met de bevolking en vrouwen krijgen er gelijke rechten. Syrië zou stoppen met de onderdrukking van de Koerden en martelen van politieke tegenstanders, en de Christenen, de Bahai's en de homosexuelen hoeven geen onderdrukking meer te vrezen. Met vereende krachten wordt de armoede aangepakt, de enorme bevolkingsgroei afgeremd en de economie gesaneerd. Corruptie en despotisme behoren voorgoed tot het verleden.
Bovendien wordt in deze theorie ieder aandeel van de Palestijnen in het conflict ontkend. Men lijkt wel eens te vergeten dat er al Palestijns geweld was voor de bezetting en zelfs voor de stichting van Israël, en dat ook de Arabische buurlanden niet altijd even vredelievend waren. Naast ontruiming van de nederzettingen en terugtrekking van het Israëlische leger uit de bezette gebieden, is echter ook een ondubbelzinnige erkenning van Israël als joodse staat een absolute voorwaarde voor een einde aan het Israëlisch-Palestijns conflict. Sinds er wordt onderhandeld vanaf begin jaren '90, schenden zowel Israël als de Palestijnen veelvuldig gemaakte afspraken, en dit is een van de hoofdoorzaken van het vastlopen van het vredesproces. De VS zouden er dan ook goed aan doen beide partijen te dwingen zich, om te beginnen, aan de eerste fase van de Roadmap te houden: geen verdere uitbreidingen van nederzettingen en ontmanteling van illegale buitenposten, en het ontwapenen van de terroristische organisaties.
Toch is de theorie dat de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever (een gebied niet veel groter dan de provincie Gelderland), een einde kan maken aan zo niet alle, maar zeker de meeste problemen in het Midden-Oosten, in trek onder Midden-Oosten deskundigen, en staat Lieven bepaald niet alleen. Hiervoor zijn verschillende redenen.
Het Israëlisch-Palestijns conflict is een van de meest langdurige conflicten, dat teruggaat tot het begin van de vorige eeuw. Het westen is er op verschillende manieren bij betrokken geweest, onder andere door de Balfour verklaring van de Britten in 1917, die de joden een thuisland beloofde, en het Britse Mandaat dat hier een praktische invulling aan gaf of zou moeten geven, en vervolgens door het VN delingsplan uit 1947 dat internationale steun en legitimiteit gaf aan een joodse staat. Europa wilde echter zijn grip op (en steun van) de Arabische wereld niet verliezen en dat bracht het soms in een spagaat tussen de Zionisten en Arabische nationalisten. Dit speelde aanvankelijk in het Britse Mandaat, en later in de relatie van Israël met de Europese landen, die sinds de olieboycot, de Israëlische bezetting als gevolg van de Zesdaagse Oorlog en de Libanon oorlog, zich steeds kritischer naar Israël opstelden.
Daarnaast speelt de millennia lange jodenvervolging, die ten grondslag lag aan de opkomst van het Zionisme (maar er zeker niet de enige oorzaak van is), natuurlijk een rol. Volgens velen is het ontstaan van de staat Israël echter onlosmakelijk verbonden met de Holocaust, en is de steun die zij geniet, of beter gezegd, genoot in het westen, een voortvloeisel van westerse schuldgevoelens hierover. Het voert te ver daar hier uitvoerig op in te gaan, maar ik wil er wel op wijzen dat het Zionisme meer dan 50 jaar voor de Holocaust ontstond, en er voor de oorlog in Palestina al een zeer goed georganiseerde joodse gemeenschap was die in verschillende opzichten als een soort staat-in-een-staat functioneerde.
Naast betrokkenheid van het westen is het een conflict dat plaatsvindt in het 'Heilige land', waar zowel Joden, Christenen als Moslims heilige plaatsen hebben. En tot slot vormt het een directe confrontatie tussen het westen en de islamitische wereld. De verschillen tussen Israël en de omliggende landen op politiek, economisch, militair en technologisch vlak doen denken aan die tussen Europa en de derde wereld. De frustratie en vernedering die veel moslims voelen ten aanzien van het zoveel succesvollere westen, wordt haast perfect gesymboliseerd door de bezetting, de totale afhankelijkheid van de Palestijnse economie van die van Israël, alsook door de verpletterende nederlagen die de Arabische landen tegen Israël hebben geleden. Anderzijds symboliseert de Arabische vijandigheid ten aanzien van Israël, en het virulente Arabische anti-semitisme (Mein Kampf is een bestseller in verschillende Arabische landen en Holocaust ontkenners vinden er onderdak), voor Israël de vijandigheid die er altijd al geweest is tegenover de joden, en bevestigt dit hun idee dat de enige manier om te overleven een sterk leger en voldoende 'afschrikking' is.
De theorie dat "Israël het grootste struikelblok in het Midden-Oosten is", is echter niet alleen onjuist, maar ook gevaarlijk. De idee dat Israël, de enige joodse staat, de oorzaak is van zo ongeveer alle problemen in het Midden-Oosten (en sommigen gaan zelfs zover te beweren dat ook de problemen met de radicale islam in het westen, en bijvoorbeeld de aanslagen van Al Qaida in Madrid en Londen, voor een groot deel worden veroorzaakt door de Israëlische bezetting), heeft een vieze bijsmaak. Door de eeuwen heen kregen de joden de schuld van allerlei problemen: in de middeleeuwen de pest, later economische neergang, verval van de maatschappij en normen en waarden, en volgens doorgewinterde anti-Semieten stonden zij aan de wieg van zowel de eerste als de tweede wereldoorlog. Een basiskenmerk van anti-Semitisme is het onevenredig veel macht toekennen aan de joden, en daarmee hun verantwoordelijk stellen voor allerhande ellende waar we mee te maken hebben. Waarschijnlijk onbedoeld, bevat de idee dat Israël de oorzaak is van zoveel problemen, een duidelijk anti-Semitische component.
Het grootste struikelblok is Israël
