Israël - Palestina Info - De gevolgen van de Libanon oorlog

Tijdens de gevechten tussen Israël en Hezbollah in de afgelopen maand, heeft Israël-Palestina Info zich niet gericht op het verloop van de oorlog (die was via alle massamedia dagelijks te volgen), maar op de berichtgeving en commentaren die in diezelfde massamedia verschenen, en het meermaals eenzijdige karakter daarvan. Nu een broos staakt-het-vuren van kracht is, is het tijd voor een (tussentijdse?) evaluatie.

Kritiek op Israël

De kritiek in de media op Israël was niet zozeer gericht op de wijsheid van haar grootschalige offensief tegen Hezbollah, maar vooral op de legitimiteit ervan en op de 'proportionaliteit'.

Menig commentator sprak er schande van dat Israël een oorlog startte met desastreuze gevolgen voor met name de Libanese, maar ook voor de Israëlische burgerbevolking, naar aanleiding van een relatief klein 'grensincident' waarvan slechts enkele militairen het slachtoffer waren geworden, en zoals met enige regelmaat ook tussen andere landen voorkomt, zonder dat die er een oorlog om beginnen. Ik weet niet of bij die andere grensincidenten ook soldaten worden gegijzeld. In het verleden heeft Israël vaker ontvoerde soldaten (of zelfs de dode lichamen daarvan) uitgeruild met Hezbollah voor grote aantallen Libanese en Palestijnse gevangenen. Het toegeven aan gijzelnemers wordt in het algemeen zoveel mogelijk vermeden omdat het een uitnodiging is tot nieuwe gijzelnames, en Hezbollah neemt die uitnodiging steeds weer aan, ook al zitten er nu nog maar anderhalve Libanees in Israëlische gevangenissen. Dat de Palestijnen dit kunstje recentelijk van Hezbollah hebben gekopiëerd kan ook meegespeeld hebben in Israëls besluit om het spel niet meer mee te spelen. Tegen buurlanden kunnen dreigementen, machtsvertoon of diplomatie nog een uitkomst bieden bij grensincidenten, terroristische groepen lijken hier echter niet ontvankelijk voor. De Libanese regering - waarvan Hezbollah deel uitmaakt - en bevolking wordt zelf al sinds jaar en dag gegijzeld door Hezbollah, beschermt haar en verschuilt zich achter haar, waardoor Israël Libanon mede verantwoordelijk stelde voor de agressie van Hezbollah. In het Westen kwam deze harde opstelling tegenover een land dat al zo zwaar geleden heeft in de afgelopen decennia en hier vrij veel sympathie geniet, erg slecht over.

De meest gehoorde kritiek op Israël was dat haar acties buitenproportioneel waren, dat ze oorlogsmisdaden beging en bewust burgerdoelen beschoot. Dit laatste is nooit overtuigend bewezen en waarschijnlijk niet waar. Wel heeft men bewust de infrastructuur van geheel Libanon gebombardeerd om zo de regering en de bevolking onder druk te zetten actie tegen Hezbollah te ondernemen. Hier zijn moreel gezien de nodige vraagtekens bij te zetten, maar in een oorlog is het bombarderen van infrastructuur van de vijand legitiem. Het gebeurt in iedere oorlog.

De wijsheid van het offensief werd bekritiseerd door bijv. Ari Shavit, die vond dat Israël eerst de internationale gemeenschap had moeten inschakelen en een diplomatieke oplossing proberen te vinden (onderwijl het leger tijd gevend een aanval beter voor te bereiden als de diplomatie mocht falen), en door blogger Verbal Jam, die stelde dat 'slim incasseren' van het Hezbollah-geweld tot veel minder slachtoffers en schade had geleid en bovendien sympathie vóór ipv. veroordeling van Israël had opgeleverd. De vreedzame oplossing waar beiden op hoopten lijkt echter niet reëel, gezien dat noch Libanon, noch de VN tot nog toe Hezbollah hebben durven aanpakken, ondanks twee VN-resoluties die haar ontwapening eisten.

Bredere kritiek - ook binnen Israël zelf - is er op de uitvoering van het offensief, met aanvankelijk massale bombardementen die veel schade en burgerslachtoffers veroorzaakten zonder Hezbollah te kunnen stoppen, en een te laat ingezet grondoffensief dat effectiever had kunnen werken tegen de terroristen. De regering was huiverig voor het opnieuw sturen van grondtroepen naar het "Libanese moeras", omdat het Israëlische publiek geen grote aantallen gesneuvelde soldaten zou accepteren. Om deze en andere blunders ligt de regering Olmert nu in eigen land zwaar onder vuur.

Doelen van Israël

Het is duidelijk dat de campagne tegen Hezbollah niet slechts werd gedreven door de ontvoering van de twee Israëlische soldaten. Sinds de terugtrekking in 2000 zag Israël met lede ogen aan hoe Hezbollah zich langs de grens ingroef, raket-installaties inrichtte, en zo'n 13.000 door Iran geleverde raketten in het gebied verborg. Er zouden dan ook al lang plannen klaar hebben gelegen om zonodig een nieuw offensief te starten tegen Hezbollah. De dreigementen uit Iran en haar streven om nucleaire wapens te ontwikkelen, maakten die bezorgdheid over Irans Libanese bondgenoot extra nijpend.

Toch is mijn inschatting, dat de ontvoering van de twee soldaten, de dood van drie anderen en de gelijktijdige raketbeschietingen op noord-Israël op 12 juli, niet zozeer een excuus waren om dit offensief te starten, maar eerder een druppel die een al volle emmer deed overlopen, in combinatie met de situatie in de Gazastrook, waar raketbeschietingen op Israël al langer aan de orde van de dag waren. Uit afgeluisterde telefoongesprekken bleek bovendien dat Hezbollah in overleg met Hamas en Syrië haar aanval had uitgevoerd, ter ondersteuning van Hamas in de Gazastrook, maar dat men een massale reactie van Israël niet had verwacht. Israël heeft zich laten provoceren tot een onbezonnen actie, die - ondanks klaarliggende scenario's - niet goed was voorbereid.

Los van de vraag of dit offensief verstandig was dan wel een desastreuze blunder van een militair onervaren regering en overmoedige legertop, staat de vraag naar de motieven van Israël in deze oorlog.

Tegenstanders van Israël claimen dat men Libanon en de regio wilde destabiliseren, en Libanon stuk wenste te schieten of 'naar de Filistijnen' (excusez le mot) wilde helpen, of tenminste de Libanezen collectief wilde straffen voor het toestaan van Hezbollah binnen haar grenzen. Het bontst maakte het Tanya Reinhart, een heldin van anti-Zionistisch links in Nederland, met de absurde stelling dat Israël haar grondgebied wil uitbreiden met zuid-Libanon, immers Ben-Goerion zou in 1948 gezegd hebben dat Israël 'natuurlijke grenzen' moest krijgen, lees de Litani-rivier in zuid-Libanon als grens...

Israëls doelstellingen zijn natuurlijk wat bescheidener: na de oorlog van 1948, waarin Libanon samen met de andere buurlanden Israël had aangevallen, was het 20 jaar rustig aan de grens, en de hoop en verwachting was dat Libanon - als relatief ontwikkeld, multi-etnisch en Westers georiënteerd land - de eerste buur zou zijn die met Israël vrede zou sluiten. Na de Zesdaagse Oorlog in 1967 werden echter door de PLO steeds vaker vanuit Libanon aanvallen op Israël uitgevoerd (in 1968 viel de eerste Katusha raket op Israël, en in datzelfde jaar voerde Israël voor het eerst acties uit in Beiroet, toen ook al om Libanon onder druk te zetten tegen de terroristen op te treden!), en in de jaren '70 ontwikkelde de PLO zich in Libanon tot een 'staat in een staat', die het land destabiliseerde en mede de Libanese burgeroorlog veroorzaakte. De invallen door Israël in Libanon in met name 1978 en 1982 hadden dan ook tot doel de agressie en dreiging van de PLO te elimineren, en daarnaast de partijen in de burgeroorlog aan de macht te brengen die het meest welwillend tegenover Israël stonden. In haar eerste doelstelling slaagde Israël destijds, maar kreeg voor de PLO de islamistische Hezbollah terug, die een even grote bedreiging voor Israël zou vormen, en die bovendien - anders dan de PLO - in de Libanese maatschappij wortel schoot, en aanzienlijke militaire en financiële steun uit het Iran van Ayatollah Khomeini genoot.

Israëls doelen zijn - buiten de bevrijding van de twee soldaten - het elimineren van de dreiging aan haar noordgrens, het demonstreren van militaire macht als afschrikking voor haar andere vijanden, en mogelijk de weg vrij maken voor een militaire actie tegen Iran voordat deze Israël met kernwapens kan bedreigen. Tot nu toe lijken geen van deze doelen bereikt.

Probleem Hezbollah

Er valt met Hezbollah wel te onderhandelen over gevangenenruil, maar niet over vrede. Hezbollah heeft zowel voor als na de Israëlische terugtrekking uit zuid-Libanon met regelmaat raketten op Israëlisch grondgebied afgevuurd, en één van haar hoofddoelen is de bevrijding van 'heel Palestina' en de vernietiging van de 'Zionistische entiteit'.

In 18 jaar van bezetting van zuid-Libanon slaagde Israël er niet in Hezbollah uit te schakelen. De vraag is of Israël - ondanks de grootspraak van de regering - van het recente offensief een andere uitkomst verwachtte. Men heeft misschien wel het minimale doel bereikt: Hezbollah verzwakken en tegelijkertijd de Libanese regering en de VN onder druk zetten om de tot nu toe met de mond beleden wens Hezbollah te ontwapenen ook daadwerkelijk uit te voeren. Of het nu van die ontwapening gaat komen is hoogst twijfelachtig. Hezbollah heeft al laten weten zich daar niet naar te zullen schikken, en is ook niet van plan zich echt tot boven de Litani rivier terug te trekken. Het Libanese leger en haar regering hebben al laten weten Hezbollah niet te zullen ontwapenen, en dat de VN-troepen een gevecht met Hezbollah zullen aangaan is eveneens moeilijk voorstelbaar. De huidige UNIFIL-commandant voelt hier niets voor, en welk mandaat de versterkte troepen gaan krijgen is nog onbekend.

Israël lijkt Hezbollah tot helden van de Libanese en Arabische volken te hebben gebombardeerd, ipv. tot paria's zoals de intentie was... Waren er in het begin van de oorlog uit Libanon nog geluiden te horen dat Hezbollah schuld had aan het conflict en onschadelijk gemaakt moest worden, zonodig door Israël, die geluiden verstomden naarmate de oorlog voortduurde, de slachtoffers en verwoestingen toenamen, en Israël nochtans zijn doelen niet leek te kunnen bereiken. Regering en grote delen van de bevolking - zelfs christenen - schaarden zich openlijk achter Hezbollah. Ook Arabische buurlanden die eerst Hezbollah hadden veroordeeld keerden zich onder druk van hun eigen bevolking steeds feller tegen Israël. Hezbollah wordt nu geprezen en bewonderd om hun 'heldhaftig verzet' en viert de overwinning tegen de Israëlische agressie, terwijl ze de Libanese bevolking ondersteuning aanbiedt voor de geleden schade. De Libanese regering lijkt intussen meer nog dan voorheen verworden tot buikspreekpop van Hezbollah.

De Resolutie

VN-Veiligheidsraad resolutie 1701 roept op tot beëindiging van de vijandigheden, een internationale troepenmacht die samen met het Libanese leger in het zuiden van Libanon zal worden gestationeerd, en een gelijktijdige Israëlische terugtrekking in fases. Hezbollah moet zich uit het zuiden van Libanon terugtrekken en er moet een embargo komen op wapenleveranties aan Hezbollah. Binnen een maand moet er een resolutie komen die een definitief staakt-het-vuren regelt, alsmede andere kwesties zoals de ontvoerde soldaten, Libanese gevangenen in Israël en de precieze grens tussen Israël en Libanon. Ook wordt gerefereerd aan eerdere resoluties die opriepen tot de ontwapening van Hezbollah.

In woorden gaf de VN-resolutie Hezbollah en niet Israël de schuld van het conflict, toch lijkt ze in de praktijk juist Hezbollah naar de mond te praten door het erkennen van problemen met de Sheba Farms en de Libanese gevangen in Israël, de twee excuses die Hezbollah steeds gebruikt om haar bewapening en geweld tegen Israël te legitimeren. Het lijkt ondenkbaar dat op deze twee punten aan Hezbollah zou worden toegegeven. Als verder de ontwapening en verwijdering van Hezbollah uit zuid-Libanon een dode letter blijkt, zal het een kwestie van tijd zijn tot de gewelddadigheden opnieuw uitbreken.

Slachtoffers oorlog

De gevolgen van deze oorlog waren groot: aan Libanese kant wordt gesproken van circa 1.000 doden en 3.000 gewonden, een miljoen ontheemden en een schade die loopt in de miljarden dollars. Tevens heeft een gigantische olievlek aan de Libanese kust, veroorzaakt door Israëlische bombardementen, voor een grote milieuramp gezorgd.

Hezbollah verloor naar verluid honderden 'strijders' en veel van haar raketlanceerinstallaties, maar lijkt zoals reeds opgemerkt aan steun onder de Libanese bevolking gewonnen te hebben (al durven velen haar niet openlijk te bekritiseren), en schijnt onverminderd grip te houden op de Libanese regering.

Aan Israëlische kant zijn minstens 160 doden gevallen (waarvan ruim tweederde soldaten), meer dan duizend gewonden en waren er een half miljoen ontheemden, en een schade van tegen de miljard dollar, alsmede vele bosbranden in noord-Israël, veroorzaakt door de inslag van Hezbollah raketten.

Shock in Israël

Voor Israël was echter ook de shock enorm, dat Hezbollah wekenlang Israëlische steden en dorpen kon bombarderen, zonder dat het leger dit kon stoppen. Deels waren de slechte voorbereiding en blunders van de regering hier debet aan, en het schijnbaar ontbreken van een duidelijke strategie. Het vertrouwen in regering en legerleiding is daardoor gekelderd, en het belangrijkste speerpunt van de regering - gedeeltelijke terugtrekking uit de Westelijke Jordaanoever, al dan niet met het 'vaststellen van definitieve grenzen' - is voorlopig van de politieke agenda verdwenen door de aanvallen vanuit zowel Gaza als zuid-Libanon, de gebieden waaruit men zich eerder terugtrok.

Maar het probleem lijkt struktureler: het moderne Israëlische leger, wat geen enkele Arabisch land in de laatste decennia nog heeft durven aanvallen, lijkt geen echt effectieve strategie te hebben tegen kleine en fanatieke terreurgroepen, zoals eerder op kleinere schaal ook al bij Hamas en Islamitische Jihad was gebleken, en waarmee de VS en andere landen eveneens worstelen in Irak, Afghanistan en elders. Tevens blijkt het steeds moeilijker om de eigen bevolking te beschermen tegen aanvallen. Waar eerder bufferzones en muren en hekken een redelijke bescherming boden, vliegen vijandige raketten steeds vaker hierover heen.

Rol VN

Een voorzichtige conclusie uit deze oorlog lijkt te zijn, dat Israël in toenemende mate afhankelijk wordt van medewerking van de Verenigde Naties om haar veiligheid te waarborgen. Het zou Israëls reputatie in de ogen van de 'internationale gemeenschap' wellicht helpen als zij zich - noodgedwongen - meer naar de wensen en eisen van de VN zou gaan voegen. De reputatie van de VN heeft in Israël echter al lang geleden een dieptepunt bereikt, ten laatste nadat in 1975 een (in 1991 weer ingetrokken) resolutie werd aangenomen die Zionisme tot een vorm van racisme verklaarde.

Het Zionistische ethos zegt dat Israël alleen op zichzelf kan vertrouwen voor haar veiligheid (ook al is men in de praktijk vaak aangewezen op steun van de VS en deels ook Europese bondgenoten). Israël heeft in haar geschiedenis inderdaad ervaren dat ze niet kan rekenen op hulp van de Verenigde Naties, maar slechts op veroordelingen voor elke vermeende misstap. Als de VN nu laat zien dat het haar menens is met de ontwapening van Hezbollah, dan kan de reputatie van de VN in Israël mogelijk ook wat opgevijzeld worden.

Verantwoordelijken

Elke oorlog is een enorme verspilling van mensenlevens. De eerste schuldigen aan dit conflict waren Hezbollah en haar sponsors Syrië en Iran. De Libanese regering en de VN, die moord en brand schreeuwden, waren zelf medeverantwoordelijk door Hezbollah jarenlang ongestoord zijn gang te laten gaan.
Israël stortte zich vervolgens onbezonnen in een escalatie, waarmee zij onnodig veel slachtoffers maakte, en zelfs niet haar doel bereikte - de uitschakeling van Hezbollah. Als Libanon en de VN-macht niet alsnog Hezbollah ontwapenen, is het wachten op het volgende conflict. Druk op Syrië en Iran is waarschijnlijk noodzakelijk om dit alsnog te bereiken. Tot nu toe staan zij erbij als lachende derde; vooral Iran, dat Hezbollah ziet als een schild tegen een mogelijke Amerikaanse of Israëlische aanval op haar atoomprogramma.

Propaganda

Er was veel propaganda tijdens dit conflict: van beide kanten, maar vooral van Libanese kant werd meermaals foutieve informatie gegeven over dodenaantallen, ontkenning van Hezbollah's aanwezigheid in gebombardeerde plaatsen, etc. De media speelden een niet zo fraaie rol in deze propagandaoorlog door Libanese bronnen vaak klakkeloos over te nemen en Israëlische te wantrouwen, wat tot pijnlijke misstappen leidde, zoals het Reuters fotoschandaal en foutieve dodenaantallen die later bijgesteld moesten worden.

Debat in Nederland

Geweld in het Midden-Oosten doet de gemoederen hoog oplaaien en wekt bij veel mensen woede op, vooral Israëlisch geweld. Volgens een recent antisemitisme onderzoek zijn het aantal incidenten de afgelopen 6 weken explosief gestegen. Joden in Nederland worden er op aangekeken als Israël agressief is, zoals Arabieren erop worden aangekeken als er aanslagen plaatsvinden zoals 9/11 en de moord op Van Gogh (maar Palestijns geweld roept hier geen woede op). Het is belangrijk deze zaken uit elkaar te houden. Wie men in het Midden-Oosten steunt mag op geen enkele manier tot uitsluiting, discriminatie of zelfs geweld leiden. Overigens steunen lang niet alle Joden in Nederland Israël onvoorwaardelijk, en wijzen de meeste Arabieren terrorisme af. We zouden hier het debat juist met enige afstand, en daardoor relativering, moeten voeren, en met respect voor elkaar.

Abby, met dank aan Ratna