Jeruzalem, Gilo en de Groene Lijn

Toen we met de bus door het schemer naar Gilo reden, om het huis van een orthodox joodse kennis in Jeruzalem even te zien, konden we niet vermoeden dat dit stadsdeel een maand later wereldnieuws zou zijn. Onze kennis vertelde in de bus dat er ook Arabieren in Gilo wonen, dat zij nogal gescheiden leven van de Joden, maar er verder geen grote problemen zijn. Zij hebben altijd hun gang kunnen gaan. Gilo is onderdeel van Jeruzalem benadrukte hij, en ligt maar een paar kilometer van de Groene Lijn, maar daaraan had hij sowieso geen boodschap. Vanuit zijn woning had je een mooi uitzicht over de stad, en kon je tot de universiteit in het noorden kijken. Zo ver weg leek het allemaal niet. De bouwplannen waar nu zoveel om te doen is, hebben we helaas niet gezien. Onterecht wordt in de media, zoals in het Achtuur Journaal van afgelopen donderdag, de indruk gewekt dat Gilo op de Westoever in de heuvels ligt midden tussen de Palestijnen (Sander van Hoorn had het over 'de heuvels van Bethlehem'. Op een kaartje kun je gemakkelijk zien dat het aan de zuidkant, duidelijk binnen de bebouwde kom van Jeruzalem en niet ver van de Groene Lijn ligt).


Het centrum van Jeruzalem gezien vanuit Gilo


Ik zou inmiddels beter moeten weten, maar ik blijf me verbazen over de emoties en woede die dergelijke bouwplannen bij veel mensen oproepen. De VRT sprak vorige week van een 'wereldwijd protest' tegen de 900 nieuwe woningen, Obama was verbijsterd en Verhagen, geen antizionist, dreigde zelfs voorzichtig met sancties. Nou ja, zo hard zei hij het niet, maar hij liet iets in die richting doorschemeren, en dat is voor hem uitzonderlijk. Het was misschien inderdaad niet zo handig van Israël deze plannen nu aan te kondigen, en het zou goed kunnen dat Verhagen zich, nadat hij twee weken geleden nog bij minister Lieberman had aangedrongen op een bouwstop, een beetje gepasseerd voelde. Nederland is goed genoeg om voor Israël te stemmen in de VN, maar verder laten we ze maar lullen. Zoiets.

Ik blijf het vreemd vinden dat, los van wat je van de bouwplannen vindt, wij schijnen te verwachten dat als we kritiek uiten Israël daar dan gehoor aan geeft. Ik verwacht dat niet, en dat geldt niet alleen voor Israël. De meeste kritiek die we de meeste landen geven, hadden ze al lang zelf kunnen bedenken (of kunnen zien aankomen), maar men had blijkbaar redenen om anders te besluiten. Dat mag, en heet nationale soevereiniteit. Je kan hopen dat als veel landen met kritiek komen, en er ook nog een beetje bij gaan dreigen, je schurkenstaten ertoe kunt bewegen om politieke gevangenen vrij te laten of de volgende demonstratie iets minder hard neer te slaan, maar de resultaten vallen tot nu toe tegen. En waar bij echte schurkenstaten politieke en economische druk, en in het uiterste geval ook militaire middelen, zijn toegestaan, is dat niet zo in de relatie tussen twee democratieën of tussen de EU en een democratische rechtsstaat. En zoals Israël niks te zeggen heeft over hoe wij met onze allochtonen omgaan, met wie we handel drijven en hoeveel boter we daarbij op ons hoofd hebben, hebben wij niks te zeggen over waar Israël bouwt, zeker niet als dat in haar eigen hoofdstad is. We kunnen elkaar adviseren, onze bezorgdheid uiten of onze teleurstelling laten blijken. Verbijstering en dreigen met sancties verwacht je wanneer Israël standrechtelijk honderd Palestijnen executeert, wanneer het een bom op Damascus gooit of de Arabieren in Israël hun staatsburgerschap ontneemt. Ik bedoel dus iets echt ergs.

Maar van wie is Gilo dan en, los van hoe erg het precies is, mag Israël daar wel bouwen? En staan juist niet al dat soort bouwplannen de vrede in de weg? 900 Huizen hier, 200 woningen daar, een nieuwe buitenpost daar en zo snoept Israël al het land weg van een toekomstige Palestijnse staat.
Gilo is een wijk van Jeruzalem waar 40.000 mensen wonen. Op zijn minst een deel van de grond is in de jaren '40 aangekocht door het Joods Nationaal Fonds, en in 1971 is men met de bouw van de wijk begonnen. Volgens Arabische bronnen is het gebouwd op land dat is geconfisceerd van onder andere het nabij gelegen Beith Jala. Wikipedia zegt over Gilo:

During the 1948 War, the Egyptian army positioned its artillery at Gilo, heavily shelling West Jerusalem. An attempt to advance on Jerusalem from Gilo was beaten back in a fierce battle. Kibbutz Ramat Rachel, located just north of Gilo, changed hands three times, ultimately remaining part of Israel, but Gilo remained on the other side of the Green Line, occupied by the Jordan kingdom until 1967. After reoccupied by Israel in 1967, it was rebuilt as a neighborhood of the unified Jerusalem.

Some of the land was owned by Jewish institutions prior to the 1948 Arab-Israeli War, although a Palestinian source states that more than 2,700 dunams of land were confiscated from Beit Jala, Beit Safafa and Sharafat."

Palestijnse bronnen beweren ook dat de Protocollen van de Wijzen van Zion een getrouwe weergave van de werkelijkheid bieden, dat Israël vergiftigde snoepjes uitdeelt aan Palestijnen en ze met kanker bestraalt in de checkpoints, en dat er nooit een Joodse tempel in Jeruzalem heeft gestaan. Dat maakt natuurlijk nog niet dat alles wat Palestijnse bronnen zeggen niet klopt, maar enig wantrouwen is niet misplaatst. Maar over dit soort vragen ging de discussie in Nederland (en daarbuiten) helemaal niet. Er schijnt maar één criterium te zijn voor of Israël ergens gewoon mag bouwen of dat dat als misdaad tegen de menselijkheid wordt beschouwd, en dat is de Groene Lijn.

Buiten Jeruzalem (waar Israël officieel een bouwstop heeft aangekondigd) valt daar wel wat voor te zeggen, al is het historisch niet erg logisch of correct.
De Groene Lijn is de wapenstilstandsgrens van 1949 en heeft nooit een officiële status als landsgrens gehad. Voor de Zesdaagse Oorlog had Israël hem prima gevonden als grens maar wilde geen Arabische staat hem erkennen, na 1967 accepteerden zowel Israël als de Arabische staten (inclusief de Palestijnen) hem niet. In het overgewaardeerde Arabische vredesplan stelt men erkenning van Israël voor (niet als Joodse staat overigens) nadat het alle bezette gebieden inclusief de Klaagmuur en de Olijfberg heeft opgegeven en (een substantieel deel van) de nakomelingen van de Palestijnse vluchtelingen toegelaten. Het zal een kwestie van tijd zijn totdat er een Arabische meerderheid in Israël is en men het gebied bij de rest van Palestina kan voegen. Hetzelfde geldt voor het officiële standpunt van de Palestijnse Autoriteit, die ook zegt voor een tweestatenoplossing te zijn maar tegelijkertijd voor een onbeperkt 'recht op terugkeer' is. De VN, het Kwartet, de EU en ook de VS beschouwen de Groene Lijn als would-be grens waar alleen in onderling overleg enigszins van kan worden afgeweken.

De Jordaanse annexatie van de Westoever en Oost-Jeruzalem in 1949 is indertijd alleen door Engeland en Pakistan erkend, en Jordanië heeft de stichting van een Palestijnse staat nooit aangemoedigd en was zelfs met de PLO in oorlog. Maurice Ostroff beweert dat Israël juridisch gezien wel degelijk het recht had om de Westoever te bezetten:

Jordan's illegal annexation of the West bank and East Jerusalem in 1948 was recognized only by Britain and Pakistan and Jordan now makes no claim to it. In terms of international law, between 1948 and 1967 this territory was terra nullius, or "land belonging to no one" over which sovereignty may be acquired through occupation. The concept of terra nullius is well recognized in international law. For example it has been a major issue in Australian politics and Norway occupied parts of uninhabited Eastern Greenland in the 1920s on the grounds of terra nullius.

As East Jerusalem came into Israel's possession in the course of a defensive war, Israel was entitled to annex it and create a united Jerusalem. Consequently, the Jerusalem City Council has jurisdiction over building approvals for Jewish and Arab resident in any part of the city.

De vraag is daarbij natuurlijk hoe dat zit wanneer de bevolking de Israëlische heerschappij niet accepteert, duidelijk een andere etnische en religieuze identiteit heeft en onafhankelijkheid claimt. Het enige wettige alternatief voor Palestijnse onafhankelijkheid lijkt mij annexatie, wat op een eenstatenoplossing neerkomt en het einde van Israël zal betekenen. Annexatie van Jeruzalem kent dat probleem niet, en bovendien blijkt uit enquêtes dat een meerderheid van de Arabische inwoners van Oost-Jeruzalem bij Israël wil blijven.

Een ander bezwaar van de Groene Lijn is dat zij iets willekeurigs heeft, zij is immers het resultaat van gevechten en legerposities, en daardoor zijn bijvoorbeeld enkele dorpen in tweeën gesplitst. Pro-Palestijnen brengen tegen de Groene Lijn in dat die meer land aan Israël laat dan zij volgens het delingsplan toegewezen had gekregen, en er uit het gebied binnen de Groene Lijn zo'n 700.000 Palestijnen zijn gevlucht. Daarbij laat men buiten beschouwing wie de oorlog was begonnen en met welk doel, en dat de grenzen van het delingsplan absoluut onverdedigbaar waren.

De Groene Lijn is wellicht nog de meest redelijke middenweg tussen twee conflicterende claims. Een substantieel kleiner Palestina zal geen ruimte hebben om op zijn minst een deel van de vluchtelingen te huisvesten en zal te weinig land hebben om de mensen te voeden. Het is met de Groene Lijn als grens al de vraag in hoeverre dit mogelijk zal zijn. Met de Groene Lijn als grens is Israël op zijn smalst echter nog geen 15 km, en bovendien heeft Palestina dan bijna alle strategisch gelegen heuvelland. Een tweestatenoplossing kan mijns inziens dan ook pas functioneren wanneer er een basis van vertrouwen is tussen beide partijen, en tussen Israël en de Arabische wereld, en als de wens het hele land te bezitten bij de Arabieren naar de achtergrond is gedrongen.

Jeruzalem vind ik echter een uitzondering, waar de Groene Lijn niet bepalend moet zijn voor de uitkomst, maar de huidige situatie. Jeruzalem is nooit een Arabische hoofdstad geweest, en heeft vanaf eind 19e eeuw een Joodse meerderheid. Dat er nu zo'n 200.000 Arabieren wonen is geen reden de stad te gaan delen. De deling van steden is sowieso hoogst ongewenst, en gebeurt alleen ten gevolge van oorlogen. In vredestijd en uit eigen vrije wil legt men doorgaans geen grenzen dwars door een stad. Bovendien hebben de Joden gewoon veel meer recht op de stad, zowel gezien de geschiedenis (het was de hoofdstad van het oude Israël) als vanwege de religieuze betekenis van de stad voor de Joden (het wordt ontelbare keren in het Oude Testament vermeld, en men bidt ieder jaar met Pesach 'volgend jaar in Jeruzalem'), en het is ook onlosmakelijk met het zionisme en dus met Israël verbonden. De berg Zion ligt in, jawel, Jeruzalem.

Bouwen in Oost-Jeruzalem staat vrede in zoverre in de weg dat de Palestijnen er fel tegen gekant zijn en ze iedere Joodse binding met de stad ontkennen. Vandaar dat men ook zo fel tegen die opgravingen is. Dat de Al Aqsa Moskee erdoor zou instorten is natuurlijk onzin, maar het bevestigt wel wat zij steeds ontkennen: dat de tempel Joods was en dat Jeruzalem de hoofdstad van een Joods koninkrijk was, en dat er door de eeuwen heen Joden hebben gewoond.
Net als in iedere stad mag het stadsbestuur voor nieuwe bouwprojecten niet zomaar mensen uit hun woningen zetten en mag het oude huizen niet zomaar afbreken. Daar gelden regels voor, en die moeten voor alle bevolkingsgroepen gelijk zijn en ook op dezelfde manier toegepast worden. En daar wringt de schoen weleens, want het schijnt voor Arabieren veel moeilijker te zijn om een vergunning te krijgen om een woning te bouwen, en daarom wordt er zoveel illegaal gebouwd. Ook raken Arabieren in Oost-Jeruzalem hun residentie status kwijt als zij een bepaalde tijd op de Westoever hebben gewoond. Anderzijds hebben Arabieren ook bewust huizen gebouwd op plaatsen waar Israël archeologisch onderzoek wilde doen, en in oorspronkelijk (voor 1948) Joodse gebieden die over de Groene Lijn liggen. Van beide kanten wordt een soort demografische strijd gevoerd, en de PA heeft Palestijnen aangemoedigd om in Jeruzalem te gaan wonen en er illegaal te bouwen (wetende dat Israël veel kritiek krijgt als het die huizen afbreekt). Bovendien blijken Arabieren wiens huis werd vernield vaak geen huur te betalen. Zie ook de voorbeelden onder deze blog.

Daarbij herinner ik er aan (dit wordt consequent weggelaten in iedere beschrijving van de situatie en de geschiedenis in de media) dat Jordanië, tegen het wapenstilstandsverdrag van 1949 in, weigerde om Joden toegang te geven tot de oude stad en de Klaagmuur, en de plaats ervoor waar zij bidden en diensten hielden, volbouwde. Ook verwoestte Jordanië bijna alle synagoges in de oude stad en gebruikte zij grafstenen uit de Joodse begraafplaats op de Olijfberg om de staten te plaveien. Veel later zijn Joodse heilige plaatsen die met de Oslo akkoorden onder PA bestuur kwamen vernietigd tijdens de tweede intifada. Israël heeft dus niet zoveel vertrouwen in een Arabisch bestuur over voor haar belangrijke plaatsen. Bovendien had het Jordaanse leger de Joden uit de oude stad etnisch gezuiverd, en is het door tussenkomst van de Britten dat zij de mogelijkheid kregen naar West-Jeruzalem te vluchten. De geschiedenis van Jeruzalem in acht genomen, blijkt het beheer van en de vrije toegang tot de heilige plaatsen van alle religies onder Israël het beste gewaarborgd. Sinds de tweede intifada zijn er strenge beperkingen voor het bezoek van Palestijnen aan de Tempelberg, maar dat heeft met veiligheid te maken, en niet met het feit dat zij Arabier zijn (zij kunnen van daaruit zonder controles heel Israël door). Arabieren uit Jeruzalem zelf kunnen er doorgaans onbeperkt naartoe.

De Palestijnse claim op Jeruzalem is betrekkelijk nieuw; zoals opgemerkt had de stad al voor 1948 een Joodse meerderheid, en de VN wilde de stad een afzonderlijke, internationale status geven. Tijdens de Jordaanse annexatie had Oost-Jeruzalem geen bijzondere positie. Pas toen Israël de stad herenigde volgden internationale ophef en veroordelingen. Een Palestijnse staat met zijn hoofdstad in Jeruzalem is een niet lang geleden uitgevonden 'recht', dat niet in de Oslo Akkoorden of de Routekaart is terug te vinden. Helaas heeft de VN en zelfs de Veiligheidsraad zich hier wel voor uitgesproken, en Israëls de facto annexatie van Oost-Jeruzalem fel veroordeeld. Overigens is het niet helemaal duidelijk of Israël Oost-Jeruzalem inderdaad annexeerde, en betoogt Ami Isseroff dat men dat bewust vaag heeft gehouden, en slechts de interne Israëlische wet van toepassing op de hele stad heeft verklaard, en haar tot Israëls eeuwige hoofdstad heeft uitgeroepen. Men zou het woord annexatie bewust niet gebruikt hebben omdat dit internationaal erg gevoelig zou liggen.

Waarom accepteert de hele wereld, inclusief de VS, niet dat Jeruzalem Israëls hoofdstad is, inclusief de oude stad en op zijn minst de grote Joodse wijken over de Groene Lijn? Waarom noemt bijna iedereen en ieder medium heel Oost-Jeruzalem bezet, ondanks de sterke Joodse connectie en aanspraken hierop? Waarom wordt de Palestijnse claim zo klakkeloos overgenomen, en de Joodse genegeerd? Heeft dit met antisemitisme te maken, met een door het christendom ingegeven aversie tegen Joodse soevereiniteit aldaar? Maar waarom zou dat dan niet ook jegens de moslims gelden? Dit zou steun voor een internationale of speciale status van Jeruzalem verklaren, de oorspronkelijke VN positie die men stilzwijgend lijkt te hebben losgelaten. Of is het realpolitik en oliebelangen? De macht en effectiviteit van de Palestijns-Arabische lobby? Wie het weet mag het zeggen, liefst goed onderbouwd.

Door van bouwen in Gilo wereldprobleem nummer één te maken, en de Palestijnse positie inzake Jeruzalem klakkeloos over te nemen, brengen we een oplossing van het conflict niet dichterbij maar werpen nieuwe barricades op. Een evenwichtige positie, met begrip voor Israëls standpunt dat de Groene Lijn als grens in Jeruzalem onacceptabel is en zij ook in delen van Oost-Jeruzalem rechten heeft, zou op zijn plaats zijn, zeker in het licht van Israëls bereidheid geen nieuwe woningen op de Westoever te bouwen. Daarmee vergroten we onze geloofwaardigheid naar Israël toe en kunnen we wel kritiek uiten wanneer het echt nodig is, in de wetenschap dat die dan ook gehoord zal worden. Door alleen maar continu met kritiek te komen, vaak in de gebiedende wijs, en daarbij klakkeloos Palestijnse claims overnemend, laten we zien dat we niet geschikt zijn voor de rol van neutrale vredesbemiddelaar die we onszelf zo graag aanmeten.

Onderstaande voorbeelden vond ik op de blog van Stan de Jong, waar Pim van den Dool ook over Gilo en de bouw in de nederzettingen heeft geblogd. Het toont eens een ander perspectief. Onderstaande is overigens niet van Van den Dool maar door een reageerder geplaatst.

Over de zogenaamde nederzettingen en bezette gebieden:

The Jewish families and the organization that supported their legal efforts, Nahalat Shimon International, have not made themselves available for comment, but have maintained in previous court hearings that the homes were owned by Jews dating back to the late 19th century, and were abandoned during a spate of Arab attacks in the area in the 1920s and ’30s.
In 1956, 28 Palestinian families that had been receiving refugee assistance from UNRWA were selected to benefit from a relief project, in which they forfeited their refugee aid and moved into homes built on “formerly Jewish property leased by the Custodian of Enemy Property to the Ministry of Development,” the Ir Amim report states.
In 1972, two Israeli organizations – the Sephardic Community Committee and the Knesset Yisrael Committee – began notifying the residents that they owed rent, and initiated a process with the Israel Lands Administration to register the land in their names, also based on 19th-century Ottoman-era documents.
In 1982, the two committees brought a lawsuit against 23 families for rent delinquency.
Itzhak Toussia-Cohen, the lawyer representing the Palestinians, did not contest the legitimacy of the committees’ ownership claims, and instead arrived at a court-ordered settlement – a binding agreement that can be appealed only if proven to be based on false grounds – that secured “protected tenancy” status for the residents.
http://www.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1249275679490&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull
In 1948, on one of these parcels the UN built the Kalandia refugee camp, seizing the land without permission from the owners, the JNF. http://jewishrefugees.blogspot.com/2009/07/tangled-web-of-jewish-ownership-in-arab.html
Zie ook:
Palestinians, U.N. build on Jewish-owned land
QALANDIYA – Land in Jerusalem owned by a Jewish group and purchased primarily using Jewish donor funds has been used for the illegal construction of dozens of Palestinian apartment buildings, a refugee camp and a United Nations school, WND has learned.
The Jewish-owned lands, estimated to be worth about $38 million, recently were blocked off from Jewish sections of Jerusalem and isolated to Arab neighborhoods by Israel’s security fence. http://tinyurl.com/ybmoajl
The land is whose land?
At the southern end of Jerusalem between Givat Hamatos and Beit Safafa lies a 552-sq.m. rocky hillside officially known as Block 30283, Section 15. The land and a ramshackle stone house on it are registered in the Israel Land Registry to Jacob Goldberg (not his real name), who bought the property in 1988 and has spent more than a decade trying to evict some 50 squatters there so that he can move in.
http://tinyurl.com/ydkm8rh


Ratna Pelle